Kraj mađarske pomoći za RS: Stopiran program koji su dogovorili Orban i Dodik

Mađarska vlada zaustavila je finansiranje programa subvencionisane nabavke poljoprivredne mehanizacije za poljoprivrednike iz bh. entiteta RS, čime je obustavljen jedan od projekata iz paketa pomoći vrijednog 100 miliona eura, najavljenog 2022. godine u saradnji tadašnjeg premijera Mađarske Viktora Orbana i lidera SNSD-a Milorada Dodika.

Kako prenosi Radio Slobodna Evropa (RSE), Fondacija za održivi razvoj "Progressus", preko koje je program realiziran, saopćila je 16. oktobra da obustavlja javni poziv za 2026. godinu nakon što je nova mađarska vlada zaustavila finansiranje.

Na javni poziv, koji je otvoren 13. marta, a zatvoren samo pet dana kasnije zbog velikog interesovanja, pristiglo je 1.025 prijava poljoprivrednika iz RS-a i Brčko distrikta BiH. Podnosioci prijava mogli su očekivati subvencije u iznosima od 2.500 do 25.000 eura.

Bolno suočavanje s prošlošćuMagyar otvorio tajne arhive komunističkih špijuna, jedno ime se posebno ističe

Prema podacima Fondacije Progressus, tokom prethodna dva ciklusa programa, 2022. i 2023. godine, odobreno je ukupno 1.959 projekata, a iz mađarskog budžeta isplaćeno je više od 28 miliona eura. Poljoprivrednici su u realizaciju investicija uložili dodatnih 12,9 miliona eura vlastitog novca.

Korisnici nisu dobijali novac direktno, već su subvencije mogli iskoristiti isključivo za kupovinu mehanizacije, opreme i alata proizvedenih u Mađarskoj. Bili su obavezni osigurati najmanje 30 posto vlastitih sredstava za investiciju, uz plaćanje poreza na dodanu vrijednost od 17 posto.

Profesor Ekonomskog fakulteta u Tuzli Admir Čavalić ocijenio je da je upitno može li se takav model smatrati klasičnom bespovratnom razvojnom pomoći, s obzirom na to da je istovremeno predstavljao način podsticanja prodaje mađarskih proizvoda.

- Koristi mogu imati i kupac i prodavac, ali to nije klasičan model grantova ili subvencija, rekao je Čavalić za RSE.

Obustava programa izazvala je razočarenje među poljoprivrednicima u RS-u. Slaviša Simojlović iz Bijeljine, koji je planirao za novu mehanizaciju izdvojiti oko 8.000 eura vlastitog novca, kazao je da očekuje povrat uloženih sredstava.

Predsjednik Saveza udruženja poljoprivrednih proizvođača RS-a Stojan Marinković također je ocijenio da je ova podrška bila značajna za poljoprivrednike.

Radio Slobodna Evropa navodi da nije dobio odgovore mađarske vlade, Fondacije Progressus, njenih partnera iz Budimpešte, niti Vlade i Ministarstva poljoprivrede RS-a o razlozima obustave programa, mogućnosti njegovog nastavka i sudbini preostalih sredstava iz najavljenog paketa od 100 miliona eura.

Saradnja Orbana i Dodika nije se odnosila samo na ekonomsku pomoć. Obuhvatala je i političku podršku Budimpešte rukovodstvu RS-a, kao i finansijske aranžmane.

Među njima je i kredit od približno 126 miliona eura koji je RS 2022. godine dobila posredstvom mađarske državne Izvozno-uvozne banke.