Zašto je Cameron “sudnji dan” smjestio u 29. avgust 1997. godine

Nekoliko dana prije nego što će da svrati u stare krajeve, Švabo mi sa obala tople i plitke Vltave šalje poruku, tačnije fotografiju na kojoj se nalazi jedna adresa (Plzenska 8), jedan datum (28. avgust), jedna mjerna jedinica (137 minuta), jedan termin (20 časova i 50 minuta) i jedan povod (trideset i peta godišnjica). Te se večeri, naime, u Cinema City Novy Smichov prikazivao Cameronov “Terminator 2: Judgment day” koji je snimljen 1991. godine.

Umri muški

Na repertoaru naših kafanskih noći česta su tema bili filmovi koje nikada ne bismo “ignorisali”. Na malom ili na velikom ekranu, u podne ili debelo iza ponoći, bez prevoda ili sa grčkim titlom – bilo je uvijek i biće tih nekoliko filmova koje ćemo uvijek gledati iako znamo svaku scenu, svaku repliku, svaki geg. Gledaćemo od prvog do posljednjeg kadra, bez preskakanja i zijevanja, kao da gledamo prvi put i kao da nam ništa od onoga što po ko zna koji put vidimo nije poznato.

Nema takvih filmova mnogo, nikada ih nije ni bilo. Mogao bi među te tvrde, punokrvne akcije da se “progura” i neki kultni vestern, poput “Šejna” i “Tragača”, ali na toj večeri slijed se uvijek unaprijed zna. Prvo dva McTiernana, potom jedan Cameron. Najprije “Die hard” i “Predator”, potom klasik koji je prije nekoliko dana proslavio trideset i peti rođendan. Jedan Bruce i dva Arnolda. Savršen filmski maraton. Tri odvojena svijeta, tri posebna kosmosa, ali jedan isti žanr.

“Terminator 2” i dalje ima nevjerovatan šarm i veličanstvenu snagu. U onim smo kafanskim noćima nas dvojica nebrojeno puta podvlačili kako niko nije napravio bolje efekte u protekle tri i po decenije. Možda je bilo jezivijih, možda je bilo tačnijih, ali boljih nije bilo. Sve je u tom filmu surovo i do kraja muški, čak i Linda Hamilton koja ponekad izgleda kao prototip mašine koja je poslana iz budućnosti da bi joj ubila sina. Cameron je “sudnji dan” smjestio u 29. avgust 1997. godine i do danas je taj dan ostao jedina referentna tačka buduće apokalipse koja se nikada nije dogodila.

U prvom “Terminatoru”, koji je snimljen sedam godina ranije, Schwarzenegger je bio “negativac”, robot koji je stigao iz budućnosti da bi “eliminisao” Saru Connor. Hrabri i pomalo ludi Cameron, sedam godina kasnije odlučio je da okrene mantil i to je uradio vanserijski: u prvih pola sata drugog nastavka uopšte nije jasno ko je ubica, a ko zaštitnik. Scena je postavljena tako da Schwarzenegger i dalje izgleda kao metalni endoskelet koji je prekriven sintetičkom kožom, dok Robert Patrick izgleda potpuno ljudski, baš kao i Michael Biehn koji igra Kyle Reesa u prvom “Terminatoru”.

Dvije godine prije drugog “Terminatora” Cameron je snimio naučno-fantastični horor “The Abyss” u kojem je “rođen” T-1000. Cameron je u tom filmu napravio eksperiment sa digitalnim likom nalik vodenom biću. Taj je efekat trajao svega 75 sekundi, ali je poslužio kao tehnološki temelj za vrhunskog negativca. Na rediteljevo stablo nakalemila se Patrickova glumačka disciplina: vježbao je trčanje i disanje isključivo kroz nos, kako bi izgledao kao mašina koja može da trči velikom brzinom bez vidljivog umora.

Bile su to divne filmske godine. Početak devedesetih bio je posljednji veliki period holivudskog akcionog filma u kojem je spektakl još imao i težinu i visinu. Bila je to epoha u kojoj su nastali “Die hard”, “Predator”, “Rambo”, “Total Reccal”, “RoboCop”, “Con Air”, a nešto kasnije i ”Face/Off” i “Heat”. Nisu svi ti filmovi, naravno, imali istu snagu, ali su održavali žanr na životu i jedno ga dugo vrijeme činili najvitalnijim organom u komatoznom holivudskom tijelu.

“Terminator 2” pripada upravo toj generaciji, ali istovremeno stoji na njenoj granici: jednom nogom u svijetu praktičnih efekata, a drugom u digitalnoj budućnosti koja će uskoro promijeniti Hollywood. Akcione scene u ovom filmu imaju nešto što mnogim savremenim blockbusterima nedostaje - geografiju. Velika potjera kroz kanal Los Angeles Rivera nije sastavljena od niza nasumičnih rezova koji treba da stvore utisak brzine. Kamion ima masu, motocikl ima težinu, prepreke imaju posljedice. To je jedna od velikih tajni starog akcionog filma: montaža ne mora biti ubrzana da bi scena bila uzbudljiva.

Cameron je, pritom, imao na raspolaganju tehnologiju koja je već omogućavala ono što ranije nije bilo moguće. Ali, zanimljivo je da je nije koristio kao zamjenu za stvarnost, nego kao njenu dopunu. T-1000 jeste bio digitalno čudo, ali je njegovo okruženje uglavnom ostajalo fizičko. Automobili, ulice, helikopteri, fabrike, vatra, staklo, metal i eksplozije pripadali su stvarnom svijetu. Za film je napravljeno više od 300 optičkih i mehaničkih efekata, dok je CGI korišten mnogo štedljivije nego što se danas često pretpostavlja. Upravo zbog toga T-1000 i dalje djeluje impresivno: digitalno nemoguće biće ubačeno je u fizički mogući svijet.

Osjećaj rizika

To je možda i posljednja velika osobina jedne filmske epohe. Akcioni filmovi tog vremena imali su izvjesnu nesavršenost koja im je davala karakter. Kamera nije uvijek mogla biti tamo gdje bi danas mogla zahvaljujući digitalnom komponovanju slike. Vozilo je moralo stvarno da prođe kroz kadar. Konstrukcija je morala biti napravljena i srušena. Kaskader je morao izvesti ono što se vidi na ekranu. Zato u tim filmovima postoji osjećaj rizika koji nije moguće potpuno simulirati. “Terminator 2” je gotovo savršen primjer tog prelaznog trenutka. Njegova tehnologija je bila revolucionarna, ali njegova akcija još uvijek pripada fizičkom filmu.

To su bili filmovi koji su željeli da budu veliki u svakom smislu: veliki glumci, veliki setovi, velike lokacije, veliki kaskaderski poduhvati, velike eksplozije i muzika koja je znala da najavi da se upravo događa nešto važno. “Terminator 2” je jedan od posljednjih velikih spomenika klasičnog holivudskog akcionog filma i zato se pred njim, kao pred svakim velikim spomenikom, uvijek treba dječački iskreno pokloniti.