OSCE o izborima u BiH: Bilo je stvarnog takmičenja, ali i ozbiljnih propusta

Opći izbori u Bosni i Hercegovini ponudili su stvarno političko takmičenje u kojem su kandidati uglavnom mogli doprijeti do birača, saopćila je danas međunarodna posmatračka misija putem Organizacije za evropsku sigurnost i saradnju (OSCE).

Na izborima održanim 4. oktobra postojalo je stvarno političko takmičenje, a učesnici su uglavnom mogli predstaviti svoje programe biračima.

Ipak, međunarodni posmatrači upozorili su da je politički pejzaž u Bosni i Hercegovini duboko fragmentiran i obilježen suprotstavljenim narativima koji su i dalje ukorijenjeni u ratnim podjelama.

To se navodi u preliminarnoj izjavi o nalazima i zaključcima međunarodne posmatračke misije.

Prvi put na nivou cijele zemlje korištene su informacijsko-komunikacijske tehnologije s ciljem rješavanja dugogodišnjih problema povezanih s integritetom izbornog procesa. Međutim, međunarodni posmatrači navode da su kašnjenja i nedostaci ograničili transparentnost u fazi provedbe.

Problemi s tajnošću glasanja i procedurama

Izborni dan uglavnom je protekao uredno, ali su posmatrači zabilježili određene tehničke poteškoće i probleme povezane sa složenim procesom glasanja.

Birački odbori uglavnom su se adekvatno nosili s korištenjem novih uređaja, ali je proces na značajnom broju posmatranih biračkih mjesta ocijenjen negativno.

Takva zapažanja uglavnom su se odnosila na ozbiljne nedostatke u osiguravanju tajnosti glasanja, kao i na tehničke probleme s novim uređajima.

Posebno zabrinjava podatak da su na približno jednoj petini biračkih mjesta posmatranih tokom brojanja glasova zabilježeni značajni proceduralni propusti.

Prema ocjeni međunarodnih posmatrača, to ukazuje na ograničeno razumijevanje složenih izbornih procedura među pojedinim članovima biračkih odbora, koji su u pojedinim slučajevima pokušavali pronaći praktične prečice u procesu brojanja.

Istovremeno, između ručnog i elektronskog brojanja na posmatranim biračkim mjestima zabilježene su samo manje razlike.

Sankcije zbog prijevremene kampanje

U izvještaju se navodi i da su temeljne slobode tokom izbornog procesa uglavnom bile poštovane.

Međutim, široka primjena zabrane prijevremene kampanje rezultirala je sankcionisanjem brojnih političkih aktera, što je, prema ocjeni posmatrača, utjecalo na politički diskurs.

Međunarodni posmatrači posebno su ukazali na problem zloupotrebe javnih resursa.

U nedostatku dovoljno snažne regulative u ovoj oblasti, entitetske, kantonalne i općinske vlasti povećavale su plate i penzije, osiguravale socijalna davanja i isplaćivale jednokratnu novčanu pomoć u periodu prije izbora.

Prema ocjeni misije, takve mjere korištene su i s ciljem privlačenja birača, čime je narušena jednakost mogućnosti za sve učesnike izbornog procesa.

Dezinformacije i sadržaj generiran umjetnom inteligencijom

Posebna pažnja u preliminarnim nalazima posvećena je medijskom i online okruženju.

Propisi koji se odnose na izbornu kampanju primjenjuju se i na internet, ali međunarodni posmatrači ocjenjuju da su institucionalni mehanizmi za rješavanje problema u online prostoru nedovoljni.

Praćenje društvenih mreža koje je provodio ODIHR pokazalo je postojanje izrazito polariziranog online okruženja.

Takvo okruženje, navodi se, oblikuju anonimne medijske web stranice i profili na društvenim mrežama, mreže "clickbait" članaka, ali i sadržaj generiran umjetnom inteligencijom.

Takav sadržaj često je uključivao obmanjujuće informacije, kao i retoriku koja dodatno produbljuje podjele i podstiče sukobe.

Međunarodni posmatrači upozoravaju da nedostatak zaštitnih mehanizama za online informacijsko okruženje, zajedno s nedostatkom obaveza velikih tehnoloških kompanija da ublaže rizike, birače ostavlja ranjivijima na manipulativne informacije.

Nalazi međunarodne posmatračke misije predstavljaju preliminarnu ocjenu izbornog procesa, dok će detaljnija analiza biti sadržana u konačnom izvještaju.