U BiH otkrivena nova vrsta čovječije ribice, dobila je ime po Bosni

Bosna i Hercegovina dobila je novu naučno opisanu vrstu čovječije ribice. Nazvana je Proteus bosniensis, odnosno bosanska čovječija ribica, a istraživanje je donijelo i nova saznanja o evoluciji, genetici, morfologiji i rasprostranjenosti roda Proteus na Balkanu.

Rezultati istraživanja objavljeni su u naučnom časopisu Amphibia-Reptilia, a među autorima rada je Adnan Zimić, kustos herpetolog u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine. Poseban značaj istraživanja za BiH predstavlja upravo opisivanje vrste Proteus bosniensis sp. nov. Naučni naziv bosniensis odnosi se na Bosnu, čime je naglašena povezanost ove vrste s teritorijom Bosne i Hercegovine i njenim podzemnim slatkovodnim ekosistemima.

Prvi takav holotip u Zemaljskom muzeju BiH

Tipski materijal nove vrste potječe iz Bobijaškog oka kod Lušci Palanke. Holotip vrste pohranjen je u zbirci Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine pod oznakom NMBH 11568, zajedno s paratipovima koji potječu iz Bobijaškog oka i Suvaje.

Riječ je o prvom holotipu na nivou vrste među vodozemcima koji je pohranjen u zbirci Zemaljskog muzeja BiH. U naučnom radu predstavljen je i historijski primjerak koji se nalazi u muzejskim zbirkama, što dodatno pokazuje značaj herpetološke zbirke Zemaljskog muzeja za provođenje savremenih naučnih istraživanja.

Živi na području sjeverozapadne BiH

Proteus bosniensis ograničena je na gornje tokove slivova Une i Sane, koji pripadaju slivu Dunava, na području sjeverozapadne Bosne i Hercegovine. Njeno prisustvo prvenstveno je vezano za šire područje Grmeča.

Vrsta živi u složenom kraškom pejzažu obilježenom nizom visokih kraških polja koja se nalaze na približno 600 metara nadmorske visine. Iz njih voda podzemnim sistemima odlazi prema nižim kraškim poljima, smještenim na približno 300 metara nadmorske visine.

Voda potom izlazi na površinu kroz velike kraške izvore, među kojima su Klokot, Krušnica, Sanica i Dabar.

Podzemlje krije izuzetno bogate zajednice organizama

Pećinski sistemi unutar područja na kojem živi nova vrsta karakteristični su i po velikim površinama crnih bakterijskih biofilmova koji prekrivaju krečnjačke stijene. Takvi podzemni ekosistemi podržavaju izuzetno bogate zajednice organizama.

Zbog toga se ovo područje smatra jednim od značajnih hotspotova biodiverziteta sjeverozapadnog dinarskog krša. Istraživanje ukazuje i na mogućnost da je stvarna rasprostranjenost bosanske čovječije ribice veća nego što je trenutno poznato.

Procijenjeno područje rasprostranjenosti vrste iznosi približno 700 kvadratnih kilometara, dok se područje na kojem su zabilježene odgovarajuće populacije i staništa procjenjuje na približno 30 kvadratnih kilometara.

Preporučeno da bude procijenjena kao ugrožena vrsta

Zbog ograničenog područja rasprostranjenosti autori preliminarno preporučuju da se Proteus bosniensis prema kriteriju B Međunarodne unije za očuvanje prirode (IUCN) procijeni kao ugrožena vrsta, odnosno Endangered. Istraživanjem su obuhvaćene različite linije roda Proteus, a naučnici su kombinovali genetičke, morfološke i ekološke podatke kako bi dobili jasniju sliku odnosa među populacijama čovječije ribice širom Balkana.

Dobijeni rezultati ukazuju da je raznolikost roda Proteus znatno veća nego što se ranije smatralo. Objavljeni rezultati donose nova saznanja o biodiverzitetu Bosne i Hercegovine, posebno o njenim podzemnim ekosistemima koji su još uvijek naučno nedovoljno istraženi.

Učešće stručnjaka Zemaljskog muzeja BiH u međunarodnom istraživanju istovremeno pokazuje značaj rada njegovih kustosa i prirodnjačkih zbirki koje služe kao osnova za savremena naučna istraživanja. Iz Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine čestitali su Adnanu Zimiću i ostalim autorima rada na naučnom doprinosu poznavanju čovječije ribice i biodiverziteta BiH.

Istraživanje je objavljeno u Brill