Regija krvavih puteva, BiH ima 71 poginulog na milion stanovnika

Na mapi Evrope obojenoj prema broju poginulih u saobraćaju na milion stanovnika lako je uočiti gdje počinje „zona rizika”. Sjever i zapad kontinenta su zeleni i žuti, a od Jadrana prema istoku boja se pretvara u tamnocrvenu. Bosna i Hercegovina, s 71 poginulim na milion stanovnika, nalazi se u ovom drugom dijelu.

Prema podacima Eurostata, u EU je 2024. na putevima poginulo 19.934 ljudi, odnosno 44 na milion stanovnika. To je 2,2 posto manje nego godinu ranije i 17,4 posto manje nego 2014. Napredak je stvaran, ali je neravnomjeran. Najsigurnije su Švedska (20), Malta (21) i Danska (24), a izvan EU Norveška (16) i Island (21). Na suprotnom polu su Rumunija (78), Bugarska (74) i Grčka (64).

Region u crvenoj zoni

Zapadni Balkan je gotovo u cijelosti iznad prosjeka EU.

Prema podacima s mape, stanje je ovakvo:

• Srbija: 76
• Crna Gora: 74
• BiH: 71
• Albanija: 68
• Hrvatska: 67
• Sjeverna Makedonija: 66
• Slovenija: 40

Slovenija je jedina u regiji ispod prosjeka EU. Hrvatska, koja je u EU od 2013, i dalje bilježi 67 poginulih na milion stanovnika, što je oko 50 posto više od prosjeka Unije. To pokazuje da članstvo samo po sebi ne donosi sigurnije puteve.

BiH je ovim brojem 61 posto iznad prosjeka EU. U odnosu na Švedsku je gotovo 3,5 puta, a u odnosu na Norvešku preko 4 puta opasnija. Treba reći i da broj nije najgori u regiji, jer su Srbija i Crna Gora iznad nje. Ipak je bliži vrhu ljestvice (Rumunija, 78) nego evropskom prosjeku.

Šta kažu domaći podaci

BiH ne objavljuje objedinjenu stopu na milion stanovnika. Bosanskohercegovački auto-moto klub (BIHAMK) bilježi za 2024. ukupno 35.854 saobraćajne nesreće, što je za 2 posto više nego 2023. Poginulo je 222 osobe, što je 33 manje nego godinu ranije (255). Tešku tjelesnu povredu zadobilo je 1.842 ljudi (8,7 posto više), a lakšu 9.458.

Drugim riječima, na bh. cestama u prosjeku pogine više od jedne osobe svaka dva dana. Svakoga dana se desi oko 98 nesreća, od kojih 22 s poginulim ili povrijeđenim. Ni 222 žrtve nije broj koji treba čitati kao uspjeh. To je jedna kraća kolona vozila ispred Eurostatove ljestvice, a pad je mogao nastati i zbog nasumičnih odstupanja u jednoj godini.

Po entitetima, u Federaciji BiH poginulo je 117 osoba (52,7 posto), u Republici Srpskoj 94 (42,3 posto), a u Brčko distriktu 11. Među kantonima najviše žrtava ima Tuzlanski (27, sedam više nego godinu ranije), pa Zeničko-dobojski (23). U Sarajevskom kantonu broj se prepolovio, s 21 na 10.

Uzroci

BIHAMK kao glavne uzroke navodi brzinu neprilagođenu uslovima, nepropisno preticanje i skretanje, alkohol i druge opojne supstance te nepoštovanje saobraćajnih znakova. Nesreće su najčešće u urbanim sredinama, a u 2024. je porastao broj nesreća na autoputevima. Pored toga, klub upozorava na nisku saobraćajnu kulturu i rast broja učesnika u saobraćaju.

Srpski stručnjaci opisuju slične probleme. Damir Okanović upozorava da je riječ o godinama nedovoljno ozbiljnog sistemskog pristupa, a saobraćajni inženjer Igor Velić ističe da putna infrastruktura ne ispunjava standarde aktivne sigurnosti, što najviše pogađa pješake, djecu i bicikliste. Ukazuje i na nedosljedno kažnjavanje, koje ne odvraća od rizičnog ponašanja. Isti obrazac, od infrastrukture do kaznene politike, prepoznatljiv je u cijeloj regiji.

Šta mapa ne pokazuje

Podaci na mapi ne mjere samo stanje na putevima. Na broj poginulih na milion stanovnika utiču i starost voznog parka, kvalitet cesta, gustina saobraćaja, kvalitet i brzina hitne medicinske pomoći, kao i nivo kontrole. Zato poređenja treba čitati kao pokazatelj sistemskog zaostajanja, a ne kao presudu o vozačima u jednoj zemlji. Isto tako, stopa na milion stanovnika ne uzima u obzir koliko se vozi: zemlje s manje automobila mogu imati lošiji ishod po kilometru puta.

Šta dalje

EU je u okviru strategije „Vizija nula” postavila cilj prepolovljavanja broja poginulih do 2030. u odnosu na 2019. i gotovo nulte smrtnosti do 2050. Najveći napredak ostvaruju upravo zemlje koje ulažu u sigurniju infrastrukturu, automatsku kontrolu brzine, stroge kazne za alkohol i sistematsku saobraćajnu edukaciju. Za BiH i region, gdje ni nacionalni ciljevi iz prošle decenije nisu ispunjeni (Srbija je ciljala najviše 365 poginulih godišnje, što nije postigla), pitanje nije hoće li se ovim temama baviti, nego koliko će života koštati kašnjenje.