Turska treba ojačati odbrambenu saradnju s BiH dok Srbija jača veze s Izraelom

Jačanje vojne saradnje Srbije i Izraela moglo bi produbiti razlike u odbrambenim kapacitetima država Balkana i povećati rizik od regionalne nestabilnosti, ocjenjuje Mevludin Ibish, profesor političkih nauka i međunarodnih odnosa na Međunarodnom balkanskom univerzitetu u Skoplju.

U autorskom tekstu za turski Yeni Şafak zagovara intenzivniju saradnju Turske s regionalnim partnerima, uključujući Bosnu i Hercegovinu.

Ibish smatra da se geopolitičko nadmetanje Turske i Izraela sve više odražava na Balkan kroz promjene u odbrambenim, tehnološkim, energetskim i infrastrukturnim odnosima. Jačanje izraelskih veza s Grčkom i Kiprom, uz produbljivanje vojne saradnje sa Srbijom, posmatra kao dio šireg povezivanja istočnog Mediterana i jugoistočne Evrope.

Pritom naglašava da takva kretanja ne ukazuju na vojni sukob Izraela i Turske na Balkanu. Ona, prema njegovoj ocjeni, pokazuju da vanjske sile regionu posvećuju veće resurse, što ima strateške posljedice.

Srbija širi krug vojnih partnera

U toj slici autor posebno izdvaja Srbiju i njenu politiku održavanja odnosa s različitim međunarodnim partnerima.

Ukazuje na nabavke naoružanja i vojne opreme iz Kine i Rusije, narudžbu 12 francuskih borbenih aviona Rafale te saradnju s Izraelom u oblasti vojne i nadzorne tehnologije. Takva politika, smatra Ibish, omogućava Beogradu da smanji zavisnost od pojedinačnih dobavljača, ali istovremeno otvara pitanje razlike između njegovih vojnih sposobnosti i kapaciteta susjednih država.

Izraelsku odbrambenu saradnju u regionu prvenstveno razmatra kroz veze s Grčkom, Srbijom i Rumunijom. Posebnu važnost pridaje savremenim sistemima protivzračne odbrane, dronovima, nadzornoj tehnologiji i saradnji odbrambenih industrija, koji državama kupcima mogu donijeti značajne vojne prednosti.

Modernizaciju vojske ne smatra problematičnom samu po sebi. Upozorava, međutim, da neujednačeno jačanje vojnih sposobnosti može dodatno opteretiti region s neriješenim geopolitičkim tenzijama, teritorijalnim sporovima i nefunkcionalnim političkim sistemima.

„Idealan model nije odvraćati države od planiranja odbrambenih tehnologija, nego izbjeći sigurnosnu neravnotežu koja bi mogla preoblikovati odbrambenu arhitekturu Balkana i narušiti regionalnu stabilnost“, piše Ibish.

BiH među partnerima za snažniju saradnju

Tursko djelovanje autor predstavlja kao širi spoj sigurnosne saradnje, investicija, trgovine, infrastrukture, obrazovanja, kulture i diplomatije. Kada je riječ o odnosima s Bosnom i Hercegovinom, izdvaja široke političke, ekonomske i kulturne veze.

Smatra da bi Ankara trebala intenzivnije i sistematičnije sarađivati s BiH, Albanijom, Kosovom, Sjevernom Makedonijom i Crnom Gorom na jačanju odbrambenih kapaciteta.

Kao moguća područja saradnje navodi tehnologiju dronova, zajedničke proizvodne pogone, vojnu obuku te prijenos tehnologije i stručnog znanja. Prema njegovoj procjeni, takav pristup mogao bi ojačati sposobnost regionalnih partnera da zaštite svoj suverenitet i doprinesu odvraćanju potencijalnih prijetnji.

Ravnoteža bez suprotstavljenih blokova

Ibish naglašava da cilj takve saradnje ne bi trebao biti kopiranje vojnih sposobnosti Srbije niti stvaranje bloka koji bi Beograd tretirao kao protivnika.

„Cilj ne bi bio automatski replicirati sposobnosti Srbije niti stvarati suprotstavljeni blok u kojem bi Srbiju trebalo smatrati protivnikom“, navodi autor.

Zagovara smanjivanje razlika u sigurnosnim kapacitetima država regiona, a snažniju tursku saradnju s balkanskim partnerima vidi kao dopunu sigurnosnim interesima SAD-a i Evropske unije.

„Turska ne treba stvarati zasebnu sigurnosnu sferu na Balkanu i postati još jedna sila koja se takmiči za dominaciju“, zaključuje Ibish.

Njenu prednost vidi u povezivanju odbrambene saradnje s ekonomskim razvojem, infrastrukturom, diplomatijom i regionalnom integracijom.