Nakon izbora pokrenuta pitanja: Projekti Beograda i Banje Luke pod lupom?

Izborna pobjeda Studentske liste u Srbiji, kojoj su se vlasti Republike Srpske, ali i najveći dio opozicije, otvoreno protivili, pokrenula je pitanja o tome kako bi se u budućnosti mogli razvijati odnosi Beograda i Banje Luke. Na stolu su i mnogobrojni projekti koji su u RS-u pokrenuti i u koje je Srbija već uložila stotine miliona maraka.

Nove okolnosti

Studentska lista pobijedila je na vanrednim parlamentarnim izborima, čime je poslije 14 godina okončana neprikosnovena dominacija Aleksandra Vučića i Srpske napredne stranke. Predstavnicima Studentskog pokreta samo desetak dana ranije bilo je zabranjeno okupljanje u Banjoj Luci.

Iako su se u izbornom štabu Vučića pred kamerama pojavili brojni funkcioneri iz Republike Srpske, izostao je premijer Srbije Đuro Macut. Ubrzo je postalo jasno da će politički predstavnici s obje strane Drine morati da se prilagode novim okolnostima i odgovore na pitanja koja proizlaze iz promjene vlasti u Beogradu.

Osim političkih nesuglasica koje su domaći političari, uz rijetke izuzetke, pokazivali prema Studentskom pokretu, posebnu pažnju zaslužuje ekonomski aspekt odnosa Srbije i Republike Srpske. Srbija je tokom prethodnih godina za projekte u RS-u izdvojila stotine miliona maraka, ali dio tih projekata još nije završen.

Srbija je od septembra 2017. do marta 2025. godine kroz 17 donacija izdvojila približno 227,4 miliona KM za izgradnju i obnovu javnih i infrastrukturnih objekata u ovom bh. entitetu. Novac je dodjeljivan u okviru saradnje predviđene Sporazumom o uspostavljanju specijalnih paralelnih odnosa Srbije i RS-a. Na taj način finansirano je više od stotinu projekata u skoro 50 opština i gradova.

Jedan od najupadljivijih primjera je Studentski dom Srbija u Vlasenici. Iako je u njegovu izgradnju uložen milion i po maraka, na kraju je ostala napuštena betonska konstrukcija. Među značajnijim projektima koje je susjedna država finansijski podržala nalazi se izgradnja autoputa Bijeljina - Rača za koji je izdvojeno oko 30 miliona evra, odnosno približno 57 miliona KM.

Pored pojedinačnih donacija, Srbija zajedno sa Republikom Srpskom učestvuje i u dva velika infrastrukturna projekta: hidroelektrani Buk Bijela, čija je vrijednost procijenjena na 250 miliona evra, te aerodromu u Trebinju za koji je Vučić ranije najavljivao ulaganje veće od 105 miliona evra.

Kamen temeljac za hidroelektranu Buk Bijela postavljen je u maju 2021. godine, ali je izgradnja zaustavljena pred Ustavnim sudom BiH. Jedno od ključnih spornih pitanja jeste činjenica da je koncesiju za izgradnju objekta na međudržavnoj granici dodijelila Republika Srpska, a ne Bosna i Hercegovina. Slična neizvjesnost prati i projekat aerodroma u Trebinju.

Za obnovu Studentskog centra “Nikola Tesla” u Banjoj Luci izdvojeno je 1,9 miliona KM, dok je za izgradnju objekta na Petrićevcu obezbijeđeno 1,5 miliona KM. To su samo neki od projekata finansiranih donacijama Srbije, uz brojne druge investicije u javne objekte i infrastrukturu širom ovog dijela BiH.

Psiholog i kandidat Studentske liste Aleksandar Baucal kaže da je epilog izbora u Srbiji velika pozitivna promjena za sve građane, bez obzira na to kako su glasali na izborima održanim 25. oktobra.

- Nastavićemo sve te projekte koji su dobri obostrano. Podržavamo građane u Republici Srpskoj i BiH u svim stvarima koje su za njih i za nas važne. Ako ima projekata, ugovora i dogovora koji su možda bili više u ličnom interesu i za ostvarivanje nekih koruptivnih profita, biće razmotreni. Ako se pokažu naznake korupcije, te stvari će biti revidirane i sprovedene kako bi se, ako postoji zdravo jezgro, nastavile, istakao je Baucal.

O budućim odnosima Republike Srpske i Srbije je govorio i član Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU) Kosta Čavoški. Smatra da rukovodstvo RS-a, nakon pobjede Studentske liste, treba da pokaže krajnju suzdržanost, ali i vjeru da će međusobni odnosi biti dobri kao ranije.

- Nisam sasvim siguran u pogledu politike te liste, budući da je o tome prerano govoriti, ali izražavam bojazan da će voditi proevropsku, probriselsku i antisrpsku politiku. Republika Srpska bi trebalo da se ponaša kao da se politika Srbije prema njoj neće promeniti, odnosno dok promene ne budu vidljive, kaže Čavoški.

Bliže Sarajevu

Ekonomista Admir Čavalić ističe da bi se upravo energetski i infrastrukturni projekti mogli naći pod povećalom nove vlasti u Beogradu. On smatra i da bi promjena vlasti u Srbiji mogla otvoriti prostor za snažnije ekonomsko povezivanje Sarajeva i Beograda.

- Vrlo vjerovatno će doći do revizije određenih sporazuma i ugovora. Posebno su interesantni pojedini energetski projekti, gdje dio ugovora nije bio javno dostupan, skrivan po ladicama, kao i poslovi koji su godinama izazivali pitanja o transparentnosti i stvarnim koristima za građane, kaže Čavalić.