Kasnimo li stoljećima? Šta mapa najstarijih univerziteta zapravo govori o BiH

Infografika koja kruži društvenim mrežama prikazuje najstarije univerzitete koji još uvijek rade u evropskim državama. Na vrhu je, očekivano, Univerzitet u Bologni, osnovan 1088. Slijede Oxford (1167), Salamanca (1134), Sorbonne (1257) i Coimbra (1290). Za čitaoce iz BiH i regiona zanimljivije je ono što se nalazi pri dnu liste.

Sarajevo na mapi 1949.

Prema ovoj mapi, najstariji univerzitet u BiH je Univerzitet u Sarajevu, s godinom 1949. To ga svrstava u red najmlađih na kontinentu, uz univerzitete u Ljubljani (1919), Bratislavi (Komenski, 1919), Reykjaviku (1911) i Minsku (1921).

Regionalna slika izgleda ovako:

Zagreb: 1669. - Najstariji u širem susjedstvu, s kontinuitetom od isusovačke akademije u 17. stoljeću.
Beograd: 1808. - Počeo je kao Velika škola, a univerzitetski status dobio je kasnije.
Atina: 1837.
Sofija: 1904.
Ljubljana: 1919.
Tirana/Skadar (Luigj Gurakuqi): 1957.
Crna Gora: 1974.

Zašto godina nije sve

Ovakve infografike lako stvore pogrešan utisak. Godina na mapi je godina osnivanja univerziteta u današnjem obliku, a ne početka organizovanog školovanja na tom prostoru. Obrazovna tradicija u BiH je starija od 1949. Gazi Husrev-begova medresa u Sarajevu djeluje od 1537, a postojale su i franjevačke škole, pravoslavne škole te Šerijatska sudačka škola s kraja 19. stoljeća. Visokoškolsko obrazovanje je dugo bilo vezano za centre Austro-Ugarske, a potom Kraljevine i socijalističke Jugoslavije. Vrijedi provjeriti i samu mapu jer kod pojedinih država različito se računa kontinuitet i status ustanove.

Drugi univerziteti u BiH još su mlađi: Banja Luka (1975), Tuzla (1976), Mostar (1977, odnosno 1993 za Univerzitet "Džemal Bijedić"), Zenica (2000). Danas BiH ima desetak javnih i brojne privatne visokoškolske ustanove, što je mnogo za zemlju od oko tri i po miliona stanovnika.

Pravo pitanje: Kvalitet, a ne starost

Starost univerziteta nije garancija kvaliteta, kao što ni mladost nije prepreka. Problemi bosanskohercegovačkog obrazovanja leže drugdje:

- Fragmentacija nadležnosti - Obrazovanjem upravljaju entiteti, kantoni i Brčko distrikt, pa ne postoji jedinstveno ministarstvo na državnom nivou. Posljedica su različiti planovi i programi i slaba uporedivost.

- "Dvije škole pod jednim krovom” - Segregacija djece u dijelu škola ostaje jedna od najkritikovanijih pojava, uprkos presudama i opomenama domaćih i međunarodnih institucija.

- Slabo rangiranje - Domaći univerziteti se u međunarodnim rang-listama obično nalaze u donjim kategorijama, uz nisku naučnu produkciju i skromna ulaganja u istraživanje.

- Odliv mozgova - Mladi, uključujući i najbolje studente, sve češće odlaze na studij ili posao u inostranstvo, a veliki broj se ne vraća.

- Veza s tržištem rada - Poslodavci godinama upozoravaju da se upisne kvote i programi slabo usklađuju s potrebama privrede.

Šta nam mapa zapravo poručuje

Mapa nas ne bi trebala navesti na zaključak da smo “stoljećima iza” Evrope. Zagreb je uspio očuvati kontinuitet, dok su se drugi univerziteti u regionu formirali u tuđim državnim okvirima i u burnim periodima. Ono što BiH treba da zanima jeste kako se, nakon 1949., institucije razvijaju danas: ko ih finansira, koliko su otvorene za reformu i može li se njihov kvalitet mjeriti na isti način u cijeloj zemlji.

Odgovori nisu u prošlosti. jer hiljadu godina Bologne ne može se nadoknaditi, ali kvalitet nastave, istraživanja i sistema upravljanja može, i to bez čekanja na jubilej.