Misterija rijeke kod Mostara, ronioci se spustili 72 metra i nisu pronašli kraj

U podnožju visoke stijene u Blagaju, svega 12 kilometara od Mostara, nalazi se jedno od najpoznatijih prirodnih čuda Bosne i Hercegovine. Vrelo Bune, koje se ubraja među najjača krška vrela u Evropi, već decenijama privlači pažnju naučnika, speleologa i ronilaca zbog složenog podzemnog sistema čije granice još nisu otkrivene.

Za razliku od većine rijeka, koje nastaju spajanjem manjih potoka i izvora, Buna se pojavljuje gotovo odjednom. Iz velikog pećinskog otvora ispod litice izbija snažan vodeni tok koji već na samom početku ima karakteristike rijeke.

Snaga vode toliko je velika da je odmah nakon izlaska iz stijene dovoljna za pokretanje mlinova.

Iz stijene je nekada izbijalo čak 380 kubnih metara vode u sekundi

Koliko vrelo Bune može biti snažno pokazuje podatak iz januara 1971. godine, kada je zabilježena rekordna izdašnost od čak 380 kubnih metara vode u sekundi.

Riječ je o količini koja premašuje prosječne protoke mnogih velikih rijeka u regiji. Međutim, količina vode koja izlazi iz pećine znatno varira tokom godine.

Prema podacima Međunarodne unije geoloških nauka (IUGS), prosječna izdašnost vrela iznosi približno 23,7 kubnih metara u sekundi. Tokom sušnih ljetnih mjeseci protok se može smanjiti na samo tri kubna metra u sekundi, dok u kišnim periodima dostiže i 120 kubnih metara. Takve razlike pokazuju koliko je podzemni vodeni sistem osjetljiv na količinu padavina i sezonske promjene.

Voda koja se pojavljuje u Blagaju prikuplja se na području površine približno 1.100 kvadratnih kilometara. Kiša i snijeg koji padaju na krške visoravni iznad Mostara prodiru kroz stijene i podzemnim kanalima stižu do vrela.

Zahvaljujući takvom načinu kretanja kroz podzemlje, temperatura Bune ostaje gotovo nepromijenjena tokom cijele godine i kreće se između 10 i 11 stepeni Celzijusa.

Ronioci su istražili 520 metara kanala, ali kraj nisu pronašli

Podzemni sistem vrela Bune predmet je istraživanja duže od pola stoljeća. Prva poznata ronilačka istraživanja započela su 1973. godine, kada su u potopljene pećinske prolaze ušli G. Franczia-Kiss i C. Touloumdjian.

Nakon toga organizovane su nove ekspedicije 1984., 1999. i 2003. godine, tokom kojih su istraživači pokušavali otkriti što više o podzemnim kanalima kojima voda dolazi do površine.

Dosadašnjim istraživanjima obuhvaćeno je približno 520 metara potopljenih prolaza. Najveća dubina do koje su ronioci uspjeli stići iznosi 72 metra ispod nivoa na kojem voda izlazi iz pećine. Uprkos tome, kraj podzemnog sistema nije pronađen.

Poznati dijelovi pećinskih prolaza predstavljaju samo dio mnogo složenije mreže kojom voda prolazi prije nego što izbije na površinu. Tačan pravac svih podzemnih tokova, kao ni ukupna dužina sistema, još nisu utvrđeni.

Rijeka duga svega devet kilometara

Iako njeno vrelo spada među najsnažnija u Evropi, Buna je relativno kratka rijeka. Od izvora u Blagaju do ušća u Neretvu njen tok dug je približno devet kilometara.

Neposredno uz pećinski otvor, ispod visoke stijene, nalazi se poznata derviška tekija, koja zajedno s vrelom čini jedan od najprepoznatljivijih prizora Hercegovine. Tekija, litica i snažan vodeni tok privlače veliki broj posjetilaca tokom cijele godine, uključujući i periode izvan glavne turističke sezone.

Vrelo Bune danas je među najposjećenijim prirodnim znamenitostima ovog dijela Bosne i Hercegovine, a prizor tekije uz vodu ubraja se među najčešće fotografisane motive iz naše zemlje.

Ipak, iza poznatog pejzaža skriva se podzemni sistem o kojem još postoje brojna neodgovorena pitanja.

Iako su ronioci tokom decenija istraživanja uspjeli prodrijeti stotinama metara u unutrašnjost stijene, krajnje granice pećinskih kanala ostale su nepoznate.

Voda koja svakodnevno izbija iz stijene u Blagaju tako nastavlja prolaziti kroz podzemne dijelove krša koje istraživači još nisu uspjeli u potpunosti istražiti.