Umro bivši premijer Francuske, oštro se protivio ukidanju embarga Armiji RBiH

Edouard Balladur, bivši premijer Francuske, preminuo je u Parizu u 97. godini, potvrđeno je iz zvaničnih francuskih izvora. Na čelu francuske vlade bio je od marta 1993. do maja 1995. godine, u periodu koji se poklapao s najtežim godinama rata u Bosni i Hercegovini.

Vijest o Balladurovoj smrti potvrdio je francuski premijer Sébastien Lecornu, dok se oglasio i predsjednik Emmanuel Macron, koji ga je opisao kao „zahtjevnog, staloženog i odanog javnog službenika“.

Balladur je rođen 2. maja 1929. godine u Izmiru u Turskoj, u porodici armenskog porijekla koja se tokom 1930-ih preselila u Marseille. Nakon školovanja na Nacionalnoj školi za administraciju (ENA), političku karijeru gradio je kao blizak saradnik tadašnjeg predsjednika Georgesa Pompidoua.

Tokom 1980-ih postao je jedna od najvažnijih figura francuske konzervativne desnice. Kao ministar finansija u vladi Jacquesa Chiraca od 1986. do 1988. godine predvodio je program privatizacije državnih preduzeća.

Premijer je postao u martu 1993. godine, kada ga je socijalistički predsjednik François Mitterrand imenovao na čelo vlade. Bio je to period poznat kao druga kohabitacija. Na funkciji je ostao do maja 1995. godine.

Balladur i agresija na BiH

Balladurov mandat na čelu francuske vlade odvijao se u vrijeme opsade Sarajeva, masovnih zločina i najtežih borbi tokom rata u Bosni i Hercegovini.

Francuska je u tom periodu imala jedan od najvećih vojnih kontingenata u sastavu UNPROFOR-a, što je značajno utjecalo na stavove Pariza prema ratu. Balladurova vlada, u kojoj je ministar vanjskih poslova bio Alain Juppé, protivila se ukidanju embarga Ujedinjenih nacija na uvoz oružja u BiH.

Dok su u Sjedinjenim Američkim Državama sve snažnije zagovarali ukidanje embarga kako bi se vlastima u Sarajevu omogućilo da se efikasnije naoružaju i brane, Balladur je upozoravao da bi takav potez mogao dodatno proširiti rat i ugroziti francuske vojnike na terenu.

Francuska politika prema BiH zbog toga je često bila predmet kritika, posebno među predstavnicima vlasti u Sarajevu. Balladurova vlada optuživana je da insistiranjem na embargu i ograničenom mandatu međunarodnih snaga doprinosi održavanju statusa quo, dok je BiH bila izložena napadima.

Masakr na Markalama

Jedan od ključnih trenutaka tokom Balladurovog mandata bio je masakr na sarajevskoj pijaci Markale 5. februara 1994. godine. U napadu je poginulo 68, a ranjeno više od 140 građana Sarajeva.

Nakon masakra pojačan je međunarodni pritisak na srpske snage oko Sarajeva. Francuska je podržala ultimatum NATO-a kojim je od snaga bosanskih Srba zahtijevano da teško naoružanje povuku na udaljenost od 20 kilometara od centra Sarajeva ili ga predaju pod kontrolu UN-a, uz prijetnju zračnim udarima.

Mjera je privremeno smanjila intenzitet napada na Sarajevo, ali je Pariz i dalje bio izrazito oprezan kada je riječ o široj upotrebi vojne sile.

Francuska je tokom tog perioda više puta upozoravala i na mogućnost povlačenja svojih mirovnih snaga iz pojedinih dijelova BiH. Balladurova vlada istovremeno je kritikovala Sjedinjene Američke Države zbog politike koju je smatrala nedovoljno odgovornom prema vojnicima koji su se nalazili na terenu.

Pritisak na Sarajevo

Francuska politika tokom Balladurovog mandata bila je povezana i s pritiskom na bosanskohercegovačke vlasti da prihvate tadašnje mirovne prijedloge, uključujući planove Kontakt grupe koji su predviđali značajne teritorijalne ustupke.

Zbog toga je Balladur ostao dio kontroverzne historije međunarodnog odgovora na rat u BiH. Njegova vlada prioritet je davala očuvanju međunarodne mirovne misije i izbjegavanju direktnog vojnog sukoba sa srpskim snagama, dok su protivnici takve politike upozoravali da se time žrtvama agresije ograničava mogućnost odbrane.

Balladurovo naslijeđe zato se ne može posmatrati samo kroz njegovu ulogu u francuskoj unutrašnjoj politici. Njegov mandat poklopio se s jednim od najdramatičnijih perioda evropske historije nakon Drugog svjetskog rata, a odluke njegove vlade prema ratu u Bosni i Hercegovini ostale su predmet brojnih političkih i historijskih rasprava.