Znanstvenici otkrili zašto se Zemljina kora ispod Italije "otkopčava"

Geolozi smatraju da su riješili dugogodišnju zagonetku Apenina. Zemljina kora ispod ovog planinskog lanca postepeno se odvaja i „otkopčava“ poput patentnog zatvarača, što bi moglo objasniti neobična geološka zbivanja na površini Italije.

Apenini se protežu oko 1.200 kilometara duž italijanskog poluotoka i već dugo zbunjuju naučnike. Dok se kora na vanjskom rubu planinskog lanca sabija, dublje i dalje od tog područja istovremeno se rasteže.

Neki dijelovi tla se uzdižu, drugi tonu, dok potresi s obje strane planinskog lanca pokazuju naizgled proturječne obrasce.

Geolozi predvođeni Stefanom Tavanijem sa Univerziteta u Firenci smatraju da bi odgovor mogao biti u procesu poznatom kao delaminacija. Riječ je o odvajanju gustih donjih slojeva kore i litosfere od gornjih slojeva, nakon čega se odvojeni materijal spušta prema Zemljinom plaštu, piše ScienceAlert.

Prema njihovom modelu, ovaj proces ispod Apenina ne odvija se istovremeno duž cijelog planinskog lanca. Umjesto toga, ima svojevrsnu prednju granicu, odnosno „šarku“, koja se postepeno pomjera ispod Italije prema Jadranskom predgorju.

Upravo zbog tog pomjeranja naučnici proces porede s mjestom na kojem se otvara patentni zatvarač.

Kako su nastali Apenini?

Apenini su nastali sudaranjem tektonskih ploča koje su tokom miliona godina pritiskale i zgušnjavale Zemljinu koru.

Kasnije je ploča koja tone prema plaštu počela da se povlači. Zbog toga se kora iza rastućeg planinskog lanca rastegnula, a tim procesom nastalo je i Tirensko more.

Iako je glavno razdoblje rastezanja završeno prije otprilike dva miliona godina, neobični pokreti Apenina nastavili su se.

Kako bi pokušali objasniti šta se događa duboko ispod planinskog lanca, istraživači su uporedili podatke o potresima i GPS mjerenjima, satelitska radarska opažanja te podatke o granici između Zemljine kore i plašta, poznatoj kao Mohorovičićev diskontinuitet, odnosno Moho.

Podaci su pokazali da se različiti oblici deformacije koncentrišu oko iste strukture duboko ispod Apenina.

Na više od 500 kilometara dugom području planinskog lanca pronašli su zonu u kojoj se preklapaju granice kore s tirenske i jadranske strane.

Istraživači smatraju da bi upravo ta zona mogla biti mjesto na kojem se donji slojevi kore odvajaju.

Oko nje su koncentrisani i potresi. Iza i iznad te granice oni uglavnom ukazuju na rastezanje kore, dok ispred nje prevladava sabijanje.

GPS mjerenja dodatno podržavaju takav zaključak. Duž planinskog lanca izmjereno je rastezanje od oko četiri milimetra godišnje, dok se na njegovom vanjskom rubu dio tog kretanja nadoknađuje sabijanjem od približno dva milimetra godišnje.

Zbog toga naučnici takvu deformaciju opisuju kao proces „sličan harmonici“ – planinski lanac se iznutra rasteže, dok se njegov prednji dio istovremeno sabija.

Rijetki uvid u duboku Zemljinu dinamiku

Prema njihovom modelu, kada se donji slojevi kore odvoje od ploče koja tone prema plaštu, oslobađa se dio pritiska koji ih je povlačio prema dolje.

Preostali dio kore tada se može ponovo izdignuti, dok istovremeno dolazi do rastezanja iza pomične granice te sabijanja i spuštanja tla ispred nje.

Istraživači naglašavaju da njihov model još ne daje potpunu sliku i da postoje otvorena pitanja o preciznoj strukturi ploče ispod Apenina.

Ipak, smatraju da rezultati pružaju rijedak uvid u proces delaminacije koji se postepeno pomjera ispod planinskog lanca.

Istraživanje je objavljeno u časopisu Communications Earth & Environment.