Spustili kameru 535 metara ispod Antarktike, zanijemili nakon ukazanja

Duboko ispod površine Weddellovog mora na Antarktici istraživači su pronašli prizor koji je dugo bio izvan dosega ljudskih očiju – golemu koloniju antarktičkih ledenih riba, čiji se broj gnijezda procjenjuje na čak 60 miliona.

Kolonija se nalazi u blizini ledene ploče Filchner, na dubini između 420 i 535 metara ispod istraživačkog broda. Prostire se na području od najmanje 240 kvadratnih kilometara, dok se ukupna biomasa riba na tom području procjenjuje na više od 60.000 tona.

Iako se priča o ovom otkriću ponovo proširila internetom tokom jula 2026. godine, ono zapravo nije novo. Istraživanje je provedeno u februaru 2021., a naučni rezultati objavljeni su 13. januara 2022. godine.

Na gotovo svakom snimku pojavljivala su se nova gnijezda

Međunarodni tim istraživača predvođen morskim biologom Autunom Purserom istraživao je područje iz njemačkog ledolomca Polarstern.

Cilj ekspedicije bio je proučiti hemijske i biološke veze između površinskih voda i morskog dna Weddellovog mora. Za snimanje i istraživanje dna koristili su Ocean Floor Observation and Bathymetry System (OFOBS), sistem opremljen kamerama, rasvjetom i uređajima za akustično kartiranje.

OFOBS se polako vuče iza broda, nekoliko metara iznad morskog dna, čime omogućava istraživačima da direktno posmatraju ono što se nalazi na dnu mora.

Ubrzo su na gotovo svakoj snimci počeli primjećivati nova kružna gnijezda.

Takva koncentracija bila je iznenađenje za istraživače. Ranija istraživanja antarktičkih područja uglavnom su bilježila manje skupine, često sa svega nekoliko desetaka gnijezda.

Kako bi utvrdili koliko je kolonija zapravo velika, naučnici su podigli opremu i povećali brzinu njenog povlačenja, čime su mogli pregledati mnogo veće područje.

Na direktno pregledanih oko 45.600 kvadratnih metara pronađeno je čak 16.160 gnijezda. Sonar je, s druge strane, na znatno širem području registrovao više od 100.000 sličnih struktura.

Na osnovu gustoće gnijezda i procijenjene površine kolonije istraživači su došli do procjene od približno 60 miliona gnijezda.

Važno je naglasiti da ta brojka ne predstavlja pojedinačno prebrojavanje svakog gnijezda, već naučnu procjenu zasnovanu na kartiranju područja i utvrđenoj gustoći gnijezda.

Kako izgledaju gnijezda?

Svako gnijezdo široko je oko 75 centimetara i duboko približno 15 centimetara.

Ledenе ribe uklanjaju dio mulja s morskog dna, a zatim u njegovom središtu formiraju udubljenje ispunjeno sitnim kamenjem. Upravo u tom prostoru polažu jaja.

U većini aktivnih gnijezda istraživači su pronašli odraslu ribu koja je čuvala jaja. U prosjeku se u jednom gnijezdu nalazilo oko 1.735 jaja, dok je njihov broj varirao i kretao se od približno 1.500 do 2.500.

Pronađena su i prazna gnijezda, gnijezda u kojima su ostala samo jaja, kao i područja u blizini uginulih riba.

Istraživači smatraju da različiti nalazi predstavljaju različite faze razmnožavanja i životnog ciklusa ove vrste.

Riba koja živi bez hemoglobina

Vrsta pronađena u ovoj koloniji je Neopagetopsis ionah, poznata kao Jonasova ledena riba.

Pripada grupi antarktičkih riba Channichthyidae, koje imaju jednu od najneobičnijih fizioloških karakteristika među kičmenjacima – nemaju funkcionalni hemoglobin ni zrele crvene krvne ćelije.

Kod većine kičmenjaka hemoglobin omogućava prenos kisika kroz krv. Ove ribe, međutim, koriste kisik otopljen direktno u krvnoj plazmi.

Takva prilagodba moguća je zahvaljujući izuzetno hladnoj antarktičkoj vodi, koja može sadržavati velike količine otopljenog kisika.

Njihov krvotok, srce i respiratorni sistem također su prilagođeni takvim uslovima. Osim toga, proizvode posebne proteine protiv smrzavanja koji sprečavaju stvaranje ledenih kristala u tjelesnim tekućinama.

Prema podacima FishBasea, Jonasova ledena riba nastanjuje područja kontinentalnog praga i kontinentalne padine oko Antarktike, na dubinama od približno 20 do 900 metara.

Odrasle jedinke uglavnom se hrane manjim ribama i krilom.

Zašto se kolonija nalazi baš tu?

Golema kolonija nije nastala slučajno.

Istraživači su utvrdili da se gnijezda prostiru uz izmijenjenu dubokomorsku struju koja se uzdiže prema kontinentalnom pragu Weddellovog mora.

Na području kolonije temperatura morskog dna bila je čak dva stepena Celzijusa viša nego u okolnim vodama.

Iako je riječ o izuzetno hladnom okruženju, ta mala temperaturna razlika mogla bi pogodovati razvoju jaja i omogućiti ribama da pronađu povoljne uslove za razmnožavanje.

Naučnici će tek trebati utvrditi kako se uslovi na ovom području mijenjaju kroz različita godišnja doba i godine.

U području su ostavili kamere koje bi trebale bilježiti promjene u zauzetosti gnijezda i pokazati koristi li se kolonija tokom cijele godine ili samo u određenim periodima.

Kolonija je važna i drugim životinjama

Milioni odraslih riba predstavljaju ogroman izvor hrane za druge stanovnike Antarktike.

Podaci s odašiljača postavljenih na Weddellove tuljane pokazali su da oni često rone upravo do dubina na kojima je pronađena kolonija.

Iako istraživači još nisu zabilježili sve trenutke u kojima tuljani love ove ribe, podudaranje između njihovih zarona i položaja kolonije ukazuje na mogućnost da su ledene ribe važan dio njihove prehrane tokom sezone razmnožavanja.

Uginule ribe na morskom dnu također postaju hrana organizmima koji se hrane strvinom i mikroorganizmima.

Zbog toga kolonija nije samo područje za razmnožavanje, već i prostor velike koncentracije organske materije koja utiče na hranidbeni lanac i hemijske procese u morskom sedimentu.

Zbog ogromnog broja gnijezda ovakva područja ponekad se opisuju kao „podvodni gradovi“. Ipak, taj izraz treba shvatiti slikovito – ne znači da ribe organiziraju zajednicu na način koji bi se mogao porediti s ljudskim gradovima.

U naučnom smislu riječ je o kontinuiranoj reproduktivnoj koloniji ledenih riba.

Hoće li kolonija biti zaštićena?

Weddellovim morem međunarodno se upravlja prema pravilima Komisije za očuvanje živih morskih resursa Antarktika (CCAMLR).

Ta pravila obuhvataju brojne morske organizme, uključujući ribe, mekušce, rakove i morske ptice.

Njemačka, Evropska unija i druge članice od 2016. godine zagovaraju uspostavljanje zaštićenog morskog područja u Weddellovom moru.

Cilj je ograničiti aktivnosti koje bi mogle ugroziti osjetljiva staništa, ali je za takvu odluku potreban konsenzus država članica.

Analiza objavljena 2025. godine u časopisu Frontiers in Marine Science pokazala je da uspostavljanje novih zaštićenih područja u Južnom okeanu već godinama nailazi na političke nesuglasice.

Otkriće goleme kolonije ledenih riba tako je postalo još jedan argument naučnika koji upozoravaju na potrebu bolje zaštite antarktičkih morskih ekosistema.

Sama udaljenost i nepristupačnost područja zasad predstavljaju svojevrsnu prirodnu zaštitu. Obični brodovi tokom većeg dijela godine ne mogu dosegnuti ovo područje, ali promjene ledenog pokrova, razvoj tehnologije i sve veći pritisak na morske resurse mogli bi promijeniti takvu situaciju.

Ovo otkriće pokazuje koliko još uvijek malo znamo o životu u najudaljenijim dijelovima planete.

Naizgled negostoljubivo područje Antarktike skriva golem ekosistem u kojem se, prema procjenama istraživača, nalazi čak 60 miliona gnijezda i milijarde jaja u različitim fazama razvoja.

Posebno će biti zanimljivo pratiti kako će kolonija reagirati na buduće promjene temperature i morskih struja.