Najveće izumiranje u historiji Zemlje otkrilo je zabrinjavajuće sličnosti s današnjicom

Prije oko 252 miliona godina Zemlja je prošla kroz najveće masovno izumiranje u svojoj historiji, poznato kao Veliko izumiranje, kojim je okončan period perma. Novo istraživanje naučnika sa Univerziteta Stanford pokazuje da su ekstremno zagrijavanje planete i nagli pad količine kisika u okeanima bili ključni razlozi zbog kojih su nestale brojne tada dominantne morske vrste.

Tokom prvih 280 miliona godina razvoja životinjskog svijeta morskim dnom dominirali su organizmi poput ramenonožaca i morskih ljiljana. Međutim, nakon što su ogromne vulkanske erupcije oslobodile velike količine stakleničkih plinova u atmosferu, klima se počela ubrzano mijenjati. Posljedica su bili topliji okeani sa znatno manje kisika, što je dovelo do najvećeg poznatog masovnog izumiranja.

Grupa veoma starih zvijezdaMliječni put je progutao galaksiju zvanu Loki, a naučnici da upravo pronašli njene ostatke

Naučnici navode da tadašnji događaji u mnogim aspektima podsjećaju na klimatske promjene kojima svijet svjedoči danas. Istraživački tim predvođen stručnjacima sa Stanforda utvrdio je snažnu povezanost između nestanka tada dominantnih morskih organizama i kombinacije visokih temperatura te smanjene količine kisika u okeanima krajem perma, piše Science Alert.

Prije tog događaja morsko dno bilo je dom velikom broju različitih vrsta, od kojih neke postoje i danas, dok su druge poznate isključivo zahvaljujući fosilnim ostacima. Naučnici su pokušali odgovoriti na pitanje zbog čega su pojedine vrste uspjele preživjeti katastrofalne klimatske promjene, dok su druge potpuno nestale.

Voditelj istraživanja Jose Andres Marquez rekao je da je jedan od ciljeva bio objasniti zašto se danas na plažama mnogo češće pronalaze školjke i puževi nego ramenonošci, koji su nekada bili među najbrojnijim morskim organizmima. Rezultati su pokazali da su najveće stope izumiranja zabilježene kod vrsta koje su bile osjetljivije na rast temperature vode i smanjenje dostupnosti kisika.

Prema istraživanju, organizmi karakteristični za paleozoik imali su sporiji metabolizam, zbog čega su bili znatno ranjiviji na takve promjene u odnosu na takozvanu modernu faunu, u koju spadaju mekušci, ribe, morske zvijezde i morski ježevi. Kako bi provjerili tu pretpostavku, istraživači su uporedili otpornost 38 različitih morskih vrsta na uslove kakvi su vladali tokom izumiranja na prijelazu iz perma u trijas.

Analizom je obuhvaćeno devet predstavnika paleozojske faune, među kojima su bile i rijetke vrste koje su uspjele preživjeti Veliko izumiranje, te 29 vrsta moderne faune. Za dio organizama naučnici su proveli nova eksperimentalna ispitivanja kako bi odredili granice njihove otpornosti, dok su za ostale koristili podatke iz ranijih istraživanja.

Objedinjeni rezultati pokazali su da su predstavnici paleozojske faune bili znatno osjetljiviji na promjene temperature i koncentracije kisika od modernih morskih organizama. Autori istraživanja navode da je njihov aerobni metabolizam bio mnogo brže ograničen nedostatkom kisika kako je temperatura vode rasla, odnosno da su im se životna područja brže smanjivala usljed takvih promjena nego kod savremenih vrsta.

Istraživanje je pokazalo i da su organizmi paleozojske faune bolje podnosili uslove s malo kisika dok su bili u stanju mirovanja, ali je ta prednost nestajala kada bi bili aktivni. Naučnici naglašavaju da se istraživanje fokusiralo na dva ključna faktora – temperaturu i količinu kisika – ali ne isključuju mogućnost da su i drugi procesi, poput zakiseljavanja okeana, doprinijeli katastrofalnim uslovima tokom Velikog izumiranja.

Ipak, smatraju da rezultati daju vrlo jasnu sliku o tome zbog čega su pojedine grupe organizama nestale, a druge uspjele opstati. Erik Sperling, također sa Univerziteta Stanford, upozorio je da najpesimističnije projekcije današnjeg zagrijavanja planete pokazuju kretanje prema vrijednostima koje su zabilježene tokom prijelaza iz perma u trijas.

Istovremeno je naglasio da čovječanstvo još uvijek ima mogućnost promijeniti sadašnji smjer razvoja događaja. Tokom Velikog izumiranja temperatura na Zemlji porasla je između osam i 12 stepeni Celzijusa, ali se taj proces odvijao tokom više hiljada godina.

Današnje klimatske projekcije predviđaju da bi do 2100. godine globalna temperatura mogla biti između 1,5 i četiri stepena viša u odnosu na predindustrijski period, pri čemu se taj rast događa tokom svega nekoliko stotina godina intenzivnih emisija. Za razliku od događaja prije 252 miliona godina, kada su ogromne količine ugljendičnog dioksida u atmosferu dospjele usljed vulkanskih erupcija, današnje emisije rezultat su ljudskih aktivnosti.

Sperling ističe da se vulkanske erupcije ne mogu spriječiti, ali da se mogu smanjiti emisije nastale sagorijevanjem fosilnih goriva. Dodao je da je najveće masovno izumiranje u historiji započelo u svijetu koji je imao relativno hladne i dobro oksigenirane okeane, nakon čega je uslijedilo naglo povećanje količine ugljendičnog dioksida u atmosferi. Prema njegovim riječima, razumijevanje načina na koji su tada reagovali Zemlja i živi svijet može pomoći u procjeni onoga što bi moglo uslijediti u budućnosti.

Rezultati istraživanja objavljeni su u časopisu Proceedings of the National Academy of Sciences.