Mliječni put je progutao galaksiju zvanu Loki, a naučnici da upravo pronašli njene ostatke

Astronomi su identificirali grupu veoma starih zvijezda za koje smatraju da bi mogle predstavljati ostatke drevne patuljaste galaksije nazvane Loki, koja se s Mliječnim putem spojila prije više od 10 milijardi godina. Ako se ova pretpostavka potvrdi, otkriće bi moglo pomoći u boljem razumijevanju nastanka naše galaksije i ranog razvoja svemira.

Autor istraživanja Federico Sestito, astrofizičar sa Univerziteta Hertfordshire u Velikoj Britaniji, ističe da bi Loki mogla biti među prvim malim galaksijama koje su nastale u mladom svemiru. Rezultati istraživanja objavljeni su u časopisu Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

Tragovi drevnog sudara

Naučnici su analizirali hemijski sastav i kretanje 20 veoma starih zvijezda s izuzetno malim udjelom težih hemijskih elemenata. Sve one kruže neuobičajeno blizu diska Mliječnog puta – ravnog rotirajućeg područja u kojem se nalazi većina zvijezda, uključujući i Sunce, piše Live Science.

Velike galaksije, poput Mliječnog puta, nisu nastale odjednom. Tokom milijardi godina rasle su spajanjem s manjim galaksijama koje su postepeno bivale apsorbirane.

Nedugo nakon Velikog praska materija se počela okupljati u oblake plina iz kojih su nastale prve primitivne galaksije. Kasnijim sudarima i spajanjima formirane su velike galaktičke strukture kakve danas poznajemo.

Zvijezde čuvaju zapis o prošlosti

Prve zvijezde u svemiru bile su sastavljene gotovo isključivo od vodika i helija. Tek u njihovim unutrašnjostima nastajali su teži elementi koje astronomi nazivaju metalima. Nakon eksplozija tih zvijezda, okolni plin obogaćivan je novim elementima, pa su naredne generacije zvijezda sadržavale sve više metala.

Zbog toga hemijski sastav zvijezda predstavlja svojevrsni zapis njihove starosti i porijekla.

Računarske simulacije pokazuju da bi zvijezde nastale u najranijim sudarima galaksija danas trebale biti smještene dublje unutar Mliječnog puta, dok bi zvijezde iz kasnijih spajanja uglavnom završile u njegovom galaktičkom halou.

Neobično ponašanje zvijezda

Istraživači su zvijezde izdvojili iz postojećeg kataloga zvijezda siromašnih metalima, a zatim ih detaljno posmatrali spektrografom na teleskopu Canada-France-Hawaii. Uz pomoć podataka svemirskog teleskopa Gaia izračunali su njihove udaljenosti i putanje kroz Mliječni put.

Pokazalo se da se ove zvijezde nalaze na udaljenosti manjoj od 6.500 svjetlosnih godina od Sunca i da se kreću mnogo bliže disku galaksije nego što je uobičajeno za tako stare zvijezde.

Dodatno iznenađenje bilo je to što se dio njih kreće u smjeru rotacije Mliječnog puta, dok se drugi dio kreće u suprotnom smjeru. Uprkos tome, obje grupe imaju gotovo identičan hemijski sastav.

Mogući ostaci galaksije Loki

Odgovor na ovu neobičnu pojavu ponudile su računalne simulacije razvoja galaksija. One pokazuju da bi sudar koji se dogodio dovoljno rano, dok Mliječni put još nije imao stabilan rotirajući disk, mogao raspršiti zvijezde u različitim smjerovima.

Prema tom scenariju, jedna patuljasta galaksija koju je Mliječni put apsorbirao prije više od deset milijardi godina mogla je ostaviti upravo raspored zvijezda kakav se danas posmatra.

Modeli su pokazali da je ta galaksija mogla imati ukupnu masu od približno 1,4 milijarde Sunčevih masa.

Istraživači su joj dali ime Loki, prema nordijskom bogu poznatom po lukavstvu i nepredvidivosti.

Potrebna nova posmatranja

Astrofizičar Anirudh Chiti sa Univerziteta Stanford, koji nije učestvovao u istraživanju, ocijenio je da rezultati izgledaju obećavajuće, posebno zbog sličnosti hemijskog sastava posmatranih zvijezda.

Ipak, autori naglašavaju da otkriće još nije konačno potvrđeno. Trenutni uzorak obuhvata samo 20 zvijezda jer su za svaku od njih bila potrebna približno četiri sata posmatranja teleskopom visoke rezolucije.

Da bi se potvrdilo da zvijezde zaista potječu iz galaksije Loki, bit će potrebna nova posmatranja istim instrumentima, kao i poređenje s drugim zvijezdama u Mliječnom putu.

Naučnici očekuju da će budući napredni spektrografski instrumenti omogućiti proučavanje stotina sličnih zvijezda, što bi moglo pružiti nove informacije o najstarijim galaksijama koje su učestvovale u formiranju Mliječnog puta.