Ivo Andrić rođen je prije 134 godine, a njegova djela i danas žive

Na današnji dan, 9. oktobra 1892. godine, rođen je Ivo Andrić, jedan od najznačajnijih književnika s prostora bivše Jugoslavije i dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1961. godine.

Njegova djela, među kojima se posebno izdvajaju romani „Na Drini ćuprija“, „Travnička hronika“ i „Prokleta avlija“, zauzimaju važno mjesto u književnosti Bosne i Hercegovine i širem južnoslavenskom kulturnom prostoru.

Andrić je rođen u Docu kod Travnika, u porodici Antuna Andrića i Katarine, rođene Pejić. Prema podacima iz matične knjige rođenih crkve Svetog Ivana Krstitelja u Travniku, datum njegovog rođenja je 9. oktobar 1892. godine. Ipak, pojedini biografski izvori, uključujući zvaničnu stranicu Nobelove nagrade, navode 10. oktobar kao datum njegovog rođenja.

Nakon smrti oca, dio djetinjstva proveo je kod rodbine u Višegradu, gdje je završio osnovnu školu. Gimnaziju je pohađao u Sarajevu, a studije nastavio u Zagrebu, Beču i Krakovu. Doktorsku disertaciju odbranio je 1924. godine na Univerzitetu u Grazu. U svom naučnom radu bavio se razvojem duhovnog života u Bosni pod utjecajem osmanske vlasti.

Od prvih pjesama do diplomatske karijere

Andrićev književni put počeo je poezijom. Prvu pjesmu „U sumrak“ objavio je 1911. godine u časopisu „Bosanska vila“. Tri godine kasnije njegovi radovi uvršteni su u zbirku „Hrvatska mlada lirika“.

Tokom Prvog svjetskog rata bio je zatvoren zbog povezanosti s južnoslavenskim nacionalističkim pokretom. Nakon rata započeo je diplomatsku karijeru, koja ga je odvela u nekoliko evropskih gradova. Jedna od njegovih najznačajnijih funkcija bila je mjesto jugoslavenskog poslanika u Berlinu, gdje je službovao do 1941. godine.

Najpoznatije romane napisao je tokom Drugog svjetskog rata

Tokom Drugog svjetskog rata Andrić se povukao iz javnog života i boravio u Beogradu. U tom periodu napisao je tri poznata romana: „Na Drini ćuprija“, „Travnička hronika“ i „Gospođica“. Sva tri djela objavljena su 1945. godine.

Roman „Na Drini ćuprija“ donosi historijsku panoramu Višegrada i sudbine ljudi čiji su životi povezani s mostom Mehmed-paše Sokolovića. U „Travničkoj hronici“ prikazane su političke i društvene prilike u Travniku u vrijeme diplomatskih odnosa evropskih sila i Osmanskog carstva. Roman „Gospođica“ bavi se odnosom pojedinca prema novcu, štednji i društvenim promjenama.

Posebno mjesto u Andrićevom opusu zauzima i „Prokleta avlija“, objavljena 1954. godine. Radnja je smještena u zatvor u Istanbulu, a kroz sudbinu fra Petra otvaraju se pitanja ljudske prirode, vlasti, pravde i slobode.

Nobelova nagrada za književnost 1961. godine

Veliko međunarodno priznanje Andrić je dobio 1961. godine, kada mu je dodijeljena Nobelova nagrada za književnost. Nagrađen je za književno stvaralaštvo kojim je opisivao ljudske sudbine i historiju svoje zemlje.

Svečana dodjela održana je 10. decembra 1961. godine u Stockholmu. Tom prilikom Andrić je održao govor „O priči i pričanju“, u kojem je govorio o značaju pripovijedanja i njegovoj ulozi u ljudskom životu.

Novac koji je dobio uz Nobelovu nagradu donirao je za unapređenje bibliotečkog fonda u Bosni i Hercegovini. Time je dao dodatni doprinos kulturi i obrazovanju. Nobelovo priznanje skrenulo je još veću pažnju svjetske javnosti na njegova djela, koja su prevedena na brojne jezike.

Posljednje godine života i književno naslijeđe

Ivo Andrić preminuo je 13. marta 1975. godine u Beogradu, u 82. godini života.

Njegovo stvaralaštvo neraskidivo je povezano s Bosnom i Hercegovinom, njenom prošlošću, kulturnom raznolikošću i složenim odnosima među ljudima različitih vjera, tradicija i civilizacijskih krugova. Kroz svoje likove i priče prikazivao je historijske promjene, društvene sukobe i univerzalna pitanja ljudskog postojanja.

Danas, 134 godine nakon njegovog rođenja, Andrićeva djela i dalje privlače pažnju čitalaca, književnih kritičara i istraživača. Njegove knjige nastavljaju se prevoditi, objavljivati i izučavati, potvrđujući trajnu vrijednost njegovog književnog naslijeđa.

Poznati citati Ive Andrića

Među mislima koje se često povezuju s Andrićevim stvaralaštvom izdvajaju se:

„Od svega što čovjek u životnom nagonu podiže i gradi, ništa nije u mojim očima bolje i vrednije od mostova.“

„Sve su Drine ovog svijeta krive; nikada se one neće moći sve ni potpuno ispraviti; nikada ne smijemo prestati da ih ispravljamo.“

Ove misli oslikavaju neke od važnih tema njegovog književnog rada: povezivanje ljudi, suočavanje s nepravdom i nastojanje da se svijet učini boljim mjestom.