Nobelovac za ekonomiju tvrdi da u svijetu postoje tri velike sile, jednu posebno izdvojio

Dobitnik Nobelove nagrade za ekonomiju Paul Krugman ocijenio je da današnji međunarodni poredak više nije zasnovan na dominaciji jedne supersile, već na odnosu snaga između tri velika globalna centra moći: Sjedinjenih Američkih Država, Kine i Evropske unije. Poznati američki ekonomista i profesor govorio je na Međunarodnoj naučnoj konferenciji Economics of Digital Transformation, održanoj u organizaciji Ekonomskog fakulteta u Rijeci. Predavanje je održao pod nazivom „Globalna moć, geopolitika i Evropa u digitalnom dobu“.

Krugman je istakao da se svijet nalazi u važnom trenutku promjena, navodeći da se rat u Perzijskom zaljevu približava kraju te da se percepcija globalne moći značajno razlikuje u odnosu na period od prije nekoliko mjeseci ili godina. Prema njegovim riječima, ekonomska snaga i politički utjecaj neraskidivo su povezani. Podsjetio je da su tokom posljednjih 150 godina ratovi često bili određeni proizvodnim kapacitetima, logistikom, resursima i tehnološkom nadmoći država.

Govoreći o današnjem odnosu snaga, Krugman je naveo da se među tri najveće sile nalaze Kina, SAD i Evropska unija. Iako se Evropska unija, kako je rekao, često ne ponaša kao klasična velesila, njena ekonomska snaga joj daje takav status. Dodao je da je jedan od razloga za drugačiju percepciju Evrope činjenica da nije riječ o jedinstvenoj državi. Ipak, smatra da Evropska unija sve više djeluje kao jedinstven akter, posebno u oblasti trgovine, a sve češće i u pitanjima sigurnosti.

Krugman je ukazao i na tehnološku utrku između SAD-a i Kine. Prema njegovoj ocjeni, dvije zemlje preuzele su vodeću ulogu u razvoju najatraktivnijih tehnologija, uključujući umjetnu inteligenciju. Kada je riječ o umjetnoj inteligenciji, svjedočimo nadmetanju velikih američkih kompanija s njihovim velikim modelima i brojnih kineskih kompanija koje razvijaju manje modele. Evropa u tom procesu zapravo ne učestvuje - rekao je.

Istovremeno je naglasio da je produktivnost u zapadnoevropskim zemljama tek neznatno niža nego u Sjedinjenim Američkim Državama. Osvrćući se na međunarodne sukobe, Krugman je ocijenio da rat na Bliskom istoku nije završio uspješno za SAD, navodeći da najmoćnija svjetska vojska nije uspjela nametnuti svoju volju znatno manjoj sili. Podsjetio je i da rat u Ukrajini još traje.

Posebnu pažnju posvetio je pitanju lanaca snabdijevanja. Smatra da kreatori politika u SAD-u i Evropi često precjenjuju važnost pristupa tržištima, dok se istovremeno zanemaruje utjecaj koji proizlazi iz kontrole nad proizvodnim i logističkim tokovima. Prema njegovim riječima, posljedice zatvaranja Hormuškog moreuza i dalje se osjećaju, a pitanja lanaca snabdijevanja danas imaju veći značaj od samog pristupa tržištima.

Krugman je ocijenio da kineska industrijska dominacija stvara snažniji pritisak od američke mogućnosti da putem carina ograniči pristup svom tržištu. 

- To je promijenilo odnose moći. Kada bismo danas racionalno procjenjivali globalnu moć, Kina bi bila pozicionirana više nego ranije, dok bi se Sjedinjene Američke Države nalazile nešto niže, rekao je.

Ipak, naglasio je da moć sama po sebi ne bi trebala biti cilj ekonomije te da bi prioritet svake politike trebalo biti blagostanje građana. Govoreći o Evropi, Krugman je ocijenio da se globalna ravnoteža ekonomske i geopolitičke moći pomjerila u njenu korist. Kao jedan od izazova naveo je relativno ograničene prirodne resurse kojima raspolaže Evropska unija.

Energetska kriza izazvana događajima u Perzijskom zaljevu, prema njegovim riječima, nije jednako pogodila sve evropske zemlje. Kao primjer izdvojio je Španiju, koja je značajno investirala u solarnu energiju i time ublažila dio posljedica energetskih poremećaja. Krugman je podsjetio i na važnost digitalnih tehnologija u ratu u Ukrajini, posebno na upotrebu dronova. Istakao je da sukob traje uprkos tome što Ukrajina nije dobila očekivanu vojnu podršku iz SAD-a tokom administracije predsjednika Donalda Trumpa.

U tom kontekstu ocijenio je da se američko naoružanje pokazalo manje presudnim nego što se ranije očekivalo te da je u određenim segmentima djelovalo zastarjelo. Zaključio je da živimo u multipolarnom svijetu bez dominantne supersile, zbog čega ključnu ulogu imaju ekonomska produktivnost i tehnološke sposobnosti država i saveza.

Krugman je izrazio nadu da će se tradicionalni zapadni savez obnoviti, ali je istakao da Evropa danas raspolaže znatno većom autonomijom i većim kapacitetom da samostalno oblikuje svoju budućnost. Odgovarajući na pitanja učesnika konferencije, govorio je i o ekonomskim posljedicama razvoja umjetne inteligencije. Naveo je da se još uvijek uči o njenom stvarnom utjecaju na privredu, ali da je već vidljivo dodatno koncentrisanje bogatstva među najbogatijim slojevima društva.

Kao jedan od mogućih odgovora na taj trend spomenuo je snažnije oporezivanje kapitala, prihoda od kapitala i bogatstva, uz istovremeno jačanje sistema socijalne sigurnosti. Komentarišući ideju stvaranja evropske verzije Silicijske doline, Krugman je rekao da za takav projekat trenutno ne vidi potrebu, dodajući da ostaje otvoreno pitanje koliko je takva inicijativa uopće ostvariva.