Istanbul je bio glavni grad Osmanskog carstva, Ankara Turske, evo zašto je tako

Iako je Istanbul stoljećima bio političko središte Osmanskog Carstva, titulu glavnog grada moderne Turske dobila je Ankara. Odluka donesena 13. oktobra 1923. godine označila je veliku prekretnicu u historiji zemlje, koja se nakon raspada carstva i rata za nezavisnost pripremala za uspostavljanje novog političkog sistema. 

Pod vodstvom Mustafe Kemala Atatürka, budućeg prvog predsjednika Republike Turske, izbor Ankare predstavljao je i stratešku i političku odluku. Cilj je bio uspostaviti državno središte koje neće biti vezano za osmanske institucije, a istovremeno će omogućiti sigurnije upravljanje zemljom. Ankara je tada bila relativno mali grad u unutrašnjosti Anadolije, dok je Istanbul imao višestoljetnu ulogu prijestolnice velikog carstva.

Zašto je Atatürk odustao od Istanbula?

Nakon završetka Prvog svjetskog rata 1918. godine, Osmansko Carstvo našlo se među poraženim državama. Sporazum iz Sèvresa, potpisan 1920. godine, predviđao je podjelu velikog dijela njegovih teritorija među savezničkim silama. Istanbul je u tom periodu bio pod savezničkom okupacijom, što je dodatno otežavalo njegov položaj kao političkog i administrativnog centra.

Mustafa Kemal Atatürk predvodio je turski nacionalni pokret tokom rata za nezavisnost, koji se vodio od 1919. do 1923. godine. Nakon pobjede nacionalističkih snaga otvoren je put stvaranju nove države, a Republika Turska zvanično je proglašena 29. oktobra 1923.
Atatürk je smatrao da buduća prijestolnica treba biti udaljena od političkog naslijeđa Osmanskog Carstva, posebno sultanata i kalifata, čije je ukidanje bilo dio njegovog reformskog programa. 

Istanbul, smješten na granici Evrope i Azije, bio je izložen vanjskim utjecajima i zbog svog geografskog položaja osjetljiviji na moguće vojne prijetnje. Ankara je, s druge strane, nudila više strateških prednosti. Nalazila se duboko u unutrašnjosti zemlje, daleko od morske obale, što je smanjivalo njenu izloženost stranim napadima. Centralni položaj u Anadoliji omogućavao je i lakšu povezanost s različitim dijelovima države.

Grad koji je već bio središte turskog nacionalnog pokreta

Ankara nije izabrana samo zbog geografskog položaja. Grad, historijski poznat i kao Angora, imao je važnu ulogu tokom turskog rata za nezavisnost. Od 1919. godine bio je povezan s djelovanjem nacionalističkog pokreta, a 1920. godine u njemu je uspostavljena Velika narodna skupština.

Time je Ankara već postala političko središte iz kojeg su vođene aktivnosti za stvaranje nezavisne turske države. Za Atatürka je njeno proglašenje prijestolnicom predstavljalo priliku da novo državno uređenje dobije i vlastiti administrativni centar. Za razliku od velikog i gusto naseljenog Istanbula, Ankara je 1923. godine imala približno 35.000 stanovnika i znatno skromniju infrastrukturu.

Upravo je to omogućavalo planiranje razvoja grada u skladu s potrebama nove republike, bez složenih urbanističkih i administrativnih ograničenja nekadašnje osmanske prijestolnice. Velika narodna skupština 13. oktobra 1923. donijela je zakon kojim je Ankara zvanično određena za glavni grad. Odluka je usvojena samo 16 dana prije proglašenja Republike Turske.

Kako je Ankara od malog grada postala moderna prijestolnica?

Nakon proglašenja Ankare glavnim gradom započeo je njen ubrzani razvoj. Grad koji je ranije bio poznat po proizvodnji angora vune trebao je postati administrativni, politički i institucionalni centar nove republike. Atatürkova vlada pokrenula je opsežne urbanističke projekte, oslanjajući se na evropske modele razvoja prijestolnica.

Jednu od ključnih uloga imao je njemački arhitekt Hermann Jansen, koji je 1928. godine izradio urbanistički plan modernizacije Ankare. U narednim godinama građene su nove administrativne zgrade, široki bulevari, stambene četvrti i institucije potrebne za funkcionisanje državne uprave.

Ministarstva, parlament i druge institucije premješteni su iz Istanbula, čime je Ankara postepeno preuzela sve funkcije političkog središta.
Razvoj grada bio je povezan i s reformama koje je provodila nova turska vlast, uključujući sekularizaciju države, promjene u obrazovanju i modernizaciju društva po zapadnim uzorima. Ankara je privlačila državne službenike, intelektualce i radnike, a broj stanovnika tokom 20. stoljeća povećao se više od deset puta.

Istanbul je zadržao ekonomsku i kulturnu važnost

Premještanje prijestolnice nije značilo da je Istanbul izgubio svoj značaj. Nekadašnje osmansko središte nastavilo se razvijati kao glavni ekonomski i kulturni centar zemlje, zadržavajući svoj međunarodni značaj i multikulturalno naslijeđe. Istovremeno, odluka da Ankara postane prijestolnica dodatno je učvrstila položaj Anadolije kao političkog središta moderne turske države.

Za novu vlast Ankara je predstavljala nacionalni identitet zasnovan na sekularizmu, reformama i ideji moderne republike, umjesto na institucijama nekadašnjeg Osmanskog Carstva. Danas Ankara ima više od pet miliona stanovnika i u njoj se nalaze najvažnije državne institucije, uključujući Veliku narodnu skupštinu, predsjedničku palaču i brojna ministarstva.

Iako je Istanbul ostao najveći simbol osmanskog historijskog naslijeđa i jedan od najvažnijih gradova Turske, političke odluke koje oblikuju današnju državu donose se u Ankari. Odluka od 13. oktobra 1923. godine tako je, osim promjene glavnog grada, označila i promjenu političkog identiteta zemlje, u skladu s Atatürkovim planom izgradnje nezavisne i moderne turske države.