Evropa je pod najgorim toplotnim valom u historiji, stručnjaci u svemu vide jednog krivca

Toplotni val koji je zahvatio zapadnu Evropu ocijenjen je kao najteži i najrasprostranjeniji dosad zabilježen, a naučnici tvrde da takve vremenske prilike ne bi bile moguće bez klimatskih promjena povezanih s korištenjem fosilnih goriva. Istovremeno, gotovo polovina od 850 najvećih evropskih gradova suočava se s najizraženijim toplotnim stresom otkako postoje mjerenja.

Podaci dolaze u trenutku kada su u više evropskih zemalja zabilježene rekordne temperature. Ujedinjeno Kraljevstvo registrovalo je najvišu junsku temperaturu u svojoj historiji, 36,7 stepeni Celzijusa u Somersetu, dok su zdravstvene službe širom zapadne Evrope suočene s povećanim brojem intervencija i hitnih slučajeva. Tokom ljeta 2022. godine posljedice ekstremnih vrućina odnijele su više od 60.000 života u Evropi.

Visoke temperature već utiču na svakodnevni život. Škole zatvaraju vrata, bolnice bilježe povećan priliv pacijenata, a željeznički i avionski saobraćaj u pojedinim dijelovima kontinenta trpi ozbiljne poremećaje i otkazivanja.

Nova analiza konzorcija World Weather Attribution pokazuje koliko su se ekstremni toplotni događaji promijenili tokom posljednjih decenija. Prema njihovim procjenama, da se isti toplotni val dogodio 2003. godine, bio bi za oko dva stepena Celzijusa hladniji. U poređenju s poznatim toplotnim valom iz 1976. godine, današnje temperature bile bi niže za čak 3,5 stepeni.

Naučnici upozoravaju i na rast učestalosti vrlo toplih noći koje otežavaju odmor i oporavak organizma. Takvi uslovi danas su približno stotinu puta vjerovatniji nego početkom ovog stoljeća.

Dr. Theodore Keeping, istraživač ekstremnih vremenskih pojava na Imperial Collegeu u Londonu i član tima WWA, izjavio je da se radi o najtežem i najraširenijem toplotnom valu koji je pogodio tako veliko područje Evrope.

Otkrili smo da se tokom posljednjih 50 godina, u periodu u kojem se planeta zagrijala za 1,1 stepen Celzijusa, vjerovatnoća ovakvog događaja dramatično promijenila. Ovaj junski toplotni val ne bi bio moguć bez klimatskih promjena. A hoćemo li jednog dana ovo ljeto smatrati relativno svježim? Apsolutno hoćemo - rekao je Keeping.

On je dodao da brojni evropski glavni gradovi ne prolaze samo kroz najtopliji trodnevni period ikada zabilježen u junu, nego kroz najtopliji trodnevni period otkako postoje mjerenja, bez obzira na godišnje doba. Procjene su pokazivale da će najmanje 100 miliona ljudi u Evropi biti izloženo temperaturama višim od 35 stepeni Celzijusa.

Posebnu zabrinutost izaziva kombinacija temperature i vlage, poznata kao temperatura vlažnog termometra. Takvi uslovi otežavaju prirodno hlađenje ljudskog organizma putem znojenja, zbog čega vrućine postaju znatno opasnije.

Ova mjerenja uzimaju u obzir sposobnost ljudskog tijela da se rashladi. Budući da 45 posto gradova s više od 50.000 stanovnika bilježi najgore uslove otkako postoje podaci, zdravstvene posljedice ovog toplotnog vala vjerovatno će biti veoma ozbiljne. Brzina promjena je zapanjujuća - kazao je Keeping.

Komentarišući rezultate analize, izvršni sekretar Ujedinjenih nacija za klimatske promjene Simon Stiell rekao je da su klimatske promjene posljedica globalne zavisnosti od uglja, nafte i plina.

Klimatske promjene izmiču kontroli, ali rješenja su jasna. Potreban je brži prelazak na čistu energiju, koja je danas značajno jeftinija od fosilnih goriva, kao i zaštita šuma i jačanje otpornosti na klimatske promjene - izjavio je Stiell.

Istraživači su analizirali najtopliji trodnevni period na velikom području zapadne Evrope koje se nalazi pod utjecajem takozvane toplotne kupole. Koristeći podatke mjerenja i prognostičke modele, zaključili su da su klimatske promjene glavni uzrok intenziteta sadašnjeg toplotnog vala. Pri tome su isključili prirodne klimatske oscilacije, uključujući utjecaj fenomena El Niño.

Naučnici navode da sistemi visokog pritiska koji zadržavaju vruć zrak iznad Evrope nisu neuobičajeni tokom ljeta, ali da globalno zagrijavanje dodatno pojačava temperature koje se tada razvijaju.

Carolina Pereira Marghidan iz Klimatskog centra Crvenog križa i Crvenog polumjeseca podsjetila je da su evropske zemlje nakon smrtonosnog toplotnog vala 2003. godine razvile sisteme ranog upozoravanja i akcione planove.

Istraživanja pokazuju da su ti sistemi spasili brojne živote, ali to nije dovoljno - rekla je.

Dodala je da sve intenzivnije vrućine pogađaju zdravstvo, saobraćaj, energetske mreže i svakodnevni život građana.

Potrebna su veća ulaganja u domove, gradove i infrastrukturu otpornu na ekstremne temperature kako bi ljudi bili zaštićeni - poručila je.

Naučnici upozoravaju da upozorenja sama po sebi nisu dovoljna. Podsjećaju i na studiju o evropskom toplotnom valu iz 2024. godine koja je pokazala da je u samo 12 gradova više od 2.300 ljudi umrlo tokom tri dana zbog visokih temperatura.

Profesorica Friederike Otto s Imperial Collegea u Londonu i suosnivačica konzorcija WWA navela je da dvije trećine tih smrtnih slučajeva ne bi bile zabilježene bez klimatskih promjena.

Naučnici poput mene počinju zvučati kao pokvarena ploča jer iz godine u godinu reagujemo na sve snažnije toplotne valove. Da, ovo su klimatske promjene. Da, mi smo njihov uzrok. Da, postoje rješenja. I ne, ne provodimo ih dovoljno brzo - rekla je Otto.

Prema podacima koje su zdravstveni stručnjaci objavili prošlog oktobra, rast globalnih temperatura trenutno uzrokuje smrt jedne osobe svake minute širom svijeta.