Veličanje ratnih zločina postaje crvena linija za ulazak u EU

Ratni zločini i genocid, odnosno njihovo veličanje, postavljeni su kao politička crvena linija za zemlje kandidatkinje za članstvo u Evropskoj uniji. Ako nastave s takvom praksom, poruka iz Splitske deklaracije je da to nije spojivo s evropskim putem.

Na završnom samitu inicijative MED9, održanom u Splitu, devet članica EU-a postiglo je konsenzus oko pitanja koje u deklaraciji nije izrijekom vezano za neku konkretnu državu, ali čiji se kontekst prvenstveno povezuje sa Srbijom.

Čelnici MED9 od država kandidatkinja traže „istinsku predanost pomirenju i nedvosmisleno odbacivanje veličanja ratnih zločina i genocida“.

Na završnom samitu hrvatskog predsjedanja inicijativom MED9 domaćin je bio hrvatski premijer Andrej Plenković, a u Splitu su se okupili francuski predsjednik Emmanuel Macron, italijanska premijerka Giorgia Meloni, grčki premijer Kyriakos Mitsotakis, kiparski predsjednik Nikos Christodoulides, malteški premijer Robert Abela, portugalski premijer Luís Montenegro i slovenski premijer Janez Janša. Uz Hrvatsku, ove zemlje zajedno sa Španijom čine inicijativu MED9.

Samitu su se pridružili i predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen, predsjednik Evropskog vijeća António Costa, evropska povjerenica za Mediteran Dubravka Šuica, jordanski prijestolonasljednik Al Hussein bin Abdullah II i monaški knez Albert II.

MED9 u deklaraciji istovremeno potvrđuje da budućnost zapadnog Balkana vidi u Evropskoj uniji te da je proširenje geostrateško ulaganje u mir, sigurnost i prosperitet.

Uz reforme, vladavinu prava i dobrosusjedske odnose, sada se posebno ističe i odnos prema ratovima, žrtvama i pravosnažno presuđenim zločinima.

Kontekst je posebno važan nakon sahrane Ratka Mladića u Beogradu. Mladić je 7. septembra sahranjen uz vojne počasti, a sahrani su prisustvovali i pojedini visoki srbijanski zvaničnici. Njegov kovčeg bio je prekriven srpskom zastavom.

Mladić je preminuo u augustu dok je služio doživotnu kaznu u pritvoru UN-a u Haagu nakon što je pravosnažno osuđen za genocid u Srebrenici, ratne zločine i zločine protiv čovječnosti.

Prizori sa sahrane izazvali su oštru reakciju vrha Evropske unije. Ursula von der Leyen i António Costa ocijenili su slike sa sahrane „šokantnima“, posebno ističući zvaničnu podršku i prisustvo pojedinih visokih srbijanskih zvaničnika. Poručili su da takvi postupci predstavljaju neuspjeh u suočavanju s mračnim poglavljem novije evropske historije i da su u suprotnosti s vrijednostima koje podupiru put Srbije prema Evropskoj uniji.

Nekoliko sedmica kasnije, vrlo sličan jezik našao se i u Splitskoj deklaraciji MED9. U njoj se od država kandidatkinja traži jasna posvećenost pomirenju i nedvosmisleno odbacivanje veličanja ratnih zločina i genocida.

Iako Srbija u toj formulaciji nije navedena imenom, poruka dolazi u trenutku kada je odnos Beograda prema ratnoj prošlosti i evropskim vrijednostima ponovo u fokusu institucija Evropske unije.