Štednja građana: Ko je najštedljiviji u Evropi, a ko troši više nego što zaradi

Najnoviji podaci Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD) pokazuju velike razlike među zemljama u Evropi kada je u pitanju štednja, ali i otkrivaju koliko su krize promijenile finansijsko ponašanje građana.

Stopa štednje kreće se od minus 9,3 posto do 14,7 posto. Prosjek Evropske unije je 8,1 posto.

Neto štednja domaćinstava je ono što domaćinstvima ostane nakon što plate svakodnevne troškove, račune, hranu, stanovanje, prijevoz i druge potrebe.

Najveću stopu štednje u Evropi imaju Švedska i Mađarska, po 14,7 posto. To znači da domaćinstva u tim zemljama, u prosjeku, ostavljaju sa strane skoro 15 posto svog raspoloživog prihoda, prenosi Capital.

Iznad deset pdsto nalaze se i Češka, Francuska, Njemačka i Nizozemska.

Nešto iznad prosjeka Evropske unije su Španija i Irska.

Ovi podaci pokazuju da visoka štednja nije rezervisana samo za najbogatije zemlje Evrope. Primjer Mađarske, koja dijeli prvo mesto sa Švedskom, pokazuje da na stopu štednje ne utječe samo nivo prihoda, već i struktura potrošnje, očekivanja domaćinstava, demografija i reakcija građana na ekonomske krize.

Na drugom kraju ljestvice pak se nalazi Grčka, jedina evropska zemlja s negativnom stopom štednje. Njena stopa iznosi minus 9,3 posto, što znači da domaćinstva u prosjeku troše više nego što im iznose neto raspoloživi prihodi.

Prema objašnjenju ekonomiste Michaela Haliassosa, profesora na Goethe univerzitetu u Frankfurtu, Grčka je još tokom vrhunca dužničke krize 2015. imala najveći udio domaćinstava čija je potrošnja bila veća od prihoda. Stopa štednje u toj zemlji uglavnom je bila pozitivna početkom 2000-ih, ali se od 2010. naglo pogoršala. Najniži nivo dostigla je 2013. godine, kada je pala na minus 16,5 posto. Nakon kratkog približavanja nuli 2021, ponovo je potonula na minus 12,2 posto u 2022. i od tada se zadržava na otprilike minus devet posto.

Među velikim evropskim ekonomijama koje su slabe štediše izdvajaju se Velika Britanija i Italija sa 4,7 posto, odnosno  3,2 posto. Još niže su Slovačka, Estonija, Portugal i Litvanija.

Posebno je zanimljiv primjer Letonije gdje je stopa štednje nula.

Ni sve nordijske zemlje nisu iznad prosjeka EU-a. Danska ima stopu štednje od 7,5 posto, dok je Finska na 4,4 posto.

Najčešći razlog za štednju u Evropi je oprez. Istraživanja pokazuju da gotovo dvije trećine Evropljana štedi iz predostrožnosti za slučaj gubitka posla, bolesti, većih troškova ili drugih nepredviđenih okolnosti.

Drugi dominantan motiv je penzija.

Evropska mapa štednje pokazuje da bogatstvo nije jedini odgovor. Zemlje s visokim prihodima ne moraju uvijek imati najveće stope štednje, niti zemlje sa nižim prihodima nužno štede malo.