Bivši visoki predstavnici pozivaju na zatvaranje OHR-a, kažu da je vrijeme za novi početak

Bivši visoki predstavnici u Bosni i Hercegovini Carl Bildt i Wolfgang Petritsch su u  tekstu za njemački list Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) komentarisali stanje u Bosni i Hercegovini, te poslali poruku Evropi.

U tekstu koji nosi naslov "Ukinite visokog predstavnika", Bildt i Petritsch su objasnili zbog čega su stava da bi Ured visokog predstavnika (OHR) trebao biti zatvoren, te bi se to trebalo izvesti.

Na početku  teksta, bivši visoki predstavnici u BiH ocjenjuju da je ostavka Christiana Schmidta otvorila puno više od pukog pitanja njegovog nasljednika, već da se Evropa suoči s neugodnom geopolitičkom realnošću.

- Trideset godina nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma, BiH ostaje zarobljena u političkom međuprostoru. Ona je formalno suverena, ali faktički i dalje pod međunarodnim nadzorom. Institucija visokog predstavnika međunarodne zajednice jeste ad hoc institucija koja je u velikoj mjeri uspješno provela obnovu ratom razorene zemlje. Bez američko-evropskog angažmana, u kojem su, uz Evropsku uniju kao glavnog finansijera, učestvovali i Rusija, Japan te Kanada kroz Vijeće za implementaciju mira, provođenje Dejtonskog sporazuma nakon 1995. godine teško bi bilo moguće, navode za FAZ.

Bildt i Petritsch navode da je OHR zamišljen kao privremena institucija, a da je postala trajna.

- Već dugo ova civilna institucija, koja je tokom godina izgubila i utjecaj i legitimitet, mnogim lokalnim političarima služi podjednako kao neprijateljska slika ili kao spasilački oslonac, oslobađajući ih time obaveze koju demokratska društva imaju da u vlastitoj odgovornosti pronalaze održive političke kompromise, smatraju Bildt i Petritsch.

Navode da bi zato bilo pogrešno refleksno imenovati novog visokog predstavnika. Smatraju da se međunarodna zajednica treba zapitati podstiče li zaista stabilnost i samostalnost na taj način ili samo konzervira upravljanu stagnaciju.

- Dodatno, geopolitička situacija se iz temelja promijenila. Dok u državama Zapadnog Balkana dugotrajni put ka Briselu gubi privlačnost, međunarodni konsenzus o budućnosti Bosne odavno je narušen. Rusija godinama otvoreno odbacuje ulogu visokog predstavnika sa specijalnim ovlastima i odavno se pretvorila u regionalnog remetilačkog faktora, dodaju bivši visoki predstavnici.

Navode i da je primjetna promjena stava Sjedinjenih Američkih Država.

- I u Washingtonu se sada nazire izrazito transakcijski pristup Balkanu. Nedavna posjeta poslovno vrlo aktivnog Trumpovog sina "glavnom gradu bosanskohercegovačkog entiteta Republika Srpska" mora se posmatrati kao pokušaj uspostavljanja još jednog sumnjivog poslovnog odnosa. Slični procesi već se odvijaju u Srbiji i Albaniji, uz očigledno zanemarivanje evropskih pravila i zakona. U takvim okolnostima nasljednik odlazećeg visokog predstavnika teško bi imao veći legitimitet od svojih prethodnika, naveli su.

Bildt i Petritsch ističu da je ključno pitanje koje reforme približavaju BiH Evropskoj uniji a ne ko je nasljednik Schmidta. Oni smatraju da nije spojivo da BiH i dalje, bez izgleda na puni suverenitet i vlastitu odgovornost, ostane pod produženim oblikom međunarodnog upravljanja, a istovremeno treba kročiti putem ka Evropskoj uniji. 

- Na osnovu temeljite analize tridesetogodišnjeg procesa izgradnje države, Evropi je zato potreban strateški novi početak u Bosni i Hercegovini, poručuju, dodavši da ovaj novi početak treba biti baziran na dva elementa.

- S jedne strane na korekciji disfunkcionalnog sistema vlasti, a s druge na okončanju međunarodnog posebnog nadzora. Ova reformska agenda pritom mora biti usko povezana s postepenim približavanjem evropskim strukturama. Ne radi se o radikalnom preuređenju dejtonskog sistema, nego o realističnim prilagodbama: odavno su potrebne efikasnije strukture odlučivanja, jasnije nadležnosti i ograničavanje trajnih mogućnosti blokade, navode.

Ocjenjuju da se gašenje OHR-a mora usko vezati uz pristupanje BiH članstvu u EU.

- Uslovi koje Schmidt i njegovi prethodnici godinama bezuspješno zahtijevaju, poput pitanja državne imovine, mogli bi biti prebačeni u odgovarajuća poglavlja pristupnog ugovora. Time bi se beskonačna rasprava o tome pripada li Bosna i Hercegovina uopće Evropi konačno nedvosmisleno okončala, istakli su.

Osvrnuli su se i na to kako bi trebala izgledati budućnost Bosne i Hercegovine nakon ukidanja OHR-a.

- Ugrađena u vjerodostojnu evropsku perspektivu, država Bosna i Hercegovina tako bi postala dio dinamičnog političkog projekta. Bio bi to prijelaz s međunarodnog nadzora na evropsku integraciju. Povlačenje Christiana Schmidta zato predstavlja dugo očekivanu priliku da se međunarodna politika prema Bosni i Hercegovini iz temelja promišlja evropski. Bosni i Hercegovini nije potrebna beskonačno produžena međunarodna uprava. Ono što zemlji treba jeste vjerodostojna evropska budućnost, zaključili su Bildt i Petritsch za FAZ.