Sahadžija iz Sarajeva prije 100 godina patentirao neobičan predmet za bebe

Kolijevka je mnogim porodicama sinonim za prve dane djetetovog života, uspavljivanje i nježno ljuljanje. Jedna zanimljiva priča o pokušaju da se to ljuljanje automatizira vodi u Sarajevo, do sahadžije Adema Subašića. Njegov izum, kolijevka koja se sama ljulja, zauzima posebno mjesto u historiji patentne zaštite nekadašnje zajedničke države.

Prema službenim podacima Zavoda za intelektualnu svojinu Republike Srbije, Subašićev izum nosio je patent broj 7. Bio je to prvi patent koji je odobrila Uprava za zaštitu industrijske svojine Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. U evidenciji se izumitelj navodi kao Adem Subašić, sahadžija iz Sarajeva.

REKORDNA AUKCIJA U ŽENEVINajskuplji sat na svijetu prodan je za čak 31 milion franaka

Uprava je osnovana 15. novembra 1920. godine, a bavila se zaštitom patenata, žigova i industrijskog dizajna. Na njenom čelu bio je Janko Šuman, pravnik koji je prethodno 17 godina radio u austrougarskom patentnom uredu u Beču. Subašićeva kolijevka tako je postala dio samih početaka rada institucije nadležne za zaštitu izuma u novoj državi.

Za razumijevanje značaja ovog patenta potrebno je razlikovati prvi registrovani patent od prvog koji je uprava sama odobrila. Prvi upisani izum bio je uređaj za pečenje rakije Milana Jovanovića, kazandžije iz Novog Sada. Međutim, taj patent već je postojao u ugarskom sistemu pod brojem 48772 i naknadno je prenesen. Subašićev izum imao je drugačiji status: predstavljao je prvi patent odobren od tadašnje uprave, iako je u registru nosio broj sedam.

Priča o sarajevskom sahadžiji zabilježena je i u biltenu Zavodovog Edukativno-informativnog centra iz februara 2011. godine. U tekstu posvećenom devet decenija rada institucije, tadašnja direktorica Branka Totić spomenula je Subašića i njegovu samoljuljajuću kolijevku kao dio historije patentne zaštite.

Izum je ponovo predstavljen javnosti u okviru izložbe „Čuvari inovacija“, otvorene u decembru 2024. godine u Muzeju nauke i tehnike u Beogradu. Za izložbu su, na osnovu patentne dokumentacije, izrađeni modeli ranih izuma. Među više od dvadeset predstavljenih modela našla se i kolijevka koja se sama ljulja, uz uređaj za pečenje rakije i druge pronalaske zanatlija i industrijalaca tog vremena.

Ipak, navedeni izvori ne pružaju detaljnu biografiju Adema Subašića, podatke o njegovoj radionici niti potvrdu da je kolijevka serijski proizvođena. Bez izvornog patentnog spisa ne može se pouzdano opisati ni način rada njenog mehanizma.