Heraldika i fudbal – kakvu simboliku nose protivnici Zmajeva na Svjetskom prvenstvu?

Gledajući širu historijsku sliku, križarski ratovi nemaju mnogo značajnih i dugotrajnih  posljedica. Bojnici Prvog križarskog pohoda iz 1099. godine iza sebe su ostavili prolivenu krv i i jednu nestabilnu feudalnu državu zvanu Jerusalemsko Kraljevstvo, a sa sobom nazad u Evropu ponijeli bajkovite priče o Svetoj zemlji, poneko materijalno dobro i – prve grbove na svojim štitovima.

Tradicija grbovlja potom se počela širiti po srednjovjekovnoj Evropi. Od medijevalnih vitezova, preko vladara i velikaša, upotreba grbova preživjela je sve do 19. stoljeća, kada se slila u novonastali sport koji se nezaustavljivo širio među engleskom radničkom klasom.

Lumen StadiumNajbučniji stadion čeka najbučnije navijače: Idealan spoj za sjajnu podršku Zmajevima

Heraldika se definiše kao pomoćna historijska nauka koja proučava postanak, razvoj, značenje i pravila oblikovanja grbova

Najstariji grbovi u ljudskoj historiji uglavnom su podrazumijevali jednostavni oblik križa na štitu. Heraldičari bi to nazvali nepotpunim grbom, a jedan sličan je – indirektnim putem koji je trajao stoljećima – došao i do grupe B na Svjetskom fudbalskom prvenstvu 2026.

Od križara do Svjetskog prvenstva

Reprezentacija Bosne i Hercegovine nalazi se u grupi B, u kojoj Švicarska ima ulogu najvećeg favorita. Upravo Švicarci će na svojim dresovima nositi križ sličan onim sa štitova iz najstarijih križarskih pohoda. Švicarci su jedna od rijetkih reprezentacija koja na prednoj strani dresova, pored grba saveza, nosi i državnu zastavu. Ona je i dalje, specifično, u obliku kvadrata zbog svog vojnog porijekla.

Historijat te zastave seže najmanje do 1339. godine i bitke kod Laupena, kada su vojnici nekoliko ujedinjenih kantona, s ciljem razlikovanja od neprijatelja, šili bijele križeve na svoje oklope i odjeću. Bila je to zastava kantona Schwyz, najsnažnijeg od ujedinjenih kantona, prema kojem će švicarska država kasnije dobiti ime, ali i zastavu. Bijeli križ sa crvenom pozadinom vremenom je postao i zvanična zastava Švicarske. Dio historičara će crvenu pozadinu ove zastave tumačiti kao Kristovu krv, dio kao utjecaj zastave jednog drugog kantona. Važnije za naš kontekst je spomenuti da je upravo ova zastava našla svoj put i do najstarijeg grba Fudbalskog saveza Švicarske. Bijeli križ se na njihovom grbu zadržao sve do 1997. godine, kada njihov logo poprima obrise današnjeg. 

Na aktuelnom grbu švicarskih fudbalera stoji natpis ASF-SFV, što predstavlja skraćenicu naziva saveza na tri službena jezika ove države; ASF je skraćenica za francuski (Association Suisse de Football) i italijanski (Associazione Svizzera di Football), dok SFV predstavlja njemačku varijantu (Schweizerischer Fussballverband).

Najpacifičnija simbolika u grupi B

Među članovima grupe B, “najpacifičniju” simboliku na svojim dresovima nosit će Kanađani.  Njihov najstariji grb imao je oblik lopte, sa natpisom Canadian Soccer Association i javorovim listom u sredini. Prva promjena donijela je simbol fudbalske lopte u novi grb, pri čemu je spomenuti biljni simbol umanjen. Grb je modernizovan krajem prošlog stoljeća, pa je stilizovana lopta prebačena u njegov donji dio, u središtu je natpis "Canada", a na vrhu stoje obrisi javorovog lista. Uz manje izmjene, takav grb Kanađani su zadržali i danas.

Simboliku lopte u kontekstu grba jednog fudbalskog saveza nije potrebno objašnjavati, ali nešto više vrijedi reći o javorovom listu. On je, jasno, preuzet sa kanadske zastave. “Javor je kralj šume i simbol kanadskog naroda”, govorio je gradonačelnik Montreala Jacques Viger još polovinom 19. stoljeća. Pojavljivao se na gotovo svim historijskim kanadskim novcima, vojnici su svoje kacige ukrašavali njime, a 1965, kada je usvojena kanadska zastava, i definitivno je ozvaničen kao centralni nacionalni simbol. Crvena boja tumači se kao podsjećanje na kanadske žrtve u Prvom svjetskom ratu. Za sam heraldički simbol odabran je generički javorov list koji predstavlja deset vrsta javora porijeklom iz Kanade. 

Sjećanje na britanski protektorat u grbu nacionalnog tima

Fudbalski savez Katara napravio je, od osnivanja 1960. godine, samo jednu značajnu promjenu svog grba. Njihov prvi znak bio je jednostavan, okruglog oblika, sa simbolom lopte u sredini, arapskim nazivom saveza na vrhu (Al-Ittihad al-Qatari li-Kurat al-Qadam) i skraćenicom QFA (Qatar Football Association) u donjem dijelu lopte. 

Grb koji će katarski fudbaleri nositi na Mundijalu drugačiji je po tome što je u njegov centar dodana fudbalska lopta, arapski naziv saveza dodatno je stilizovan, baš kao i engleska skraćenica za isti. Najveća promjena je uvođenje elementa krakova (nazubljenih vrhova) sa katarske zastave, u čemu se i krije najdublja simbolika. Ti vrhovi dodani su gotovo u centar grba Fudbalskog saveza, a da bi razumjeli njihovo značenje, moramo se vratiti na historijat same zastave Katara.

Početkom Prvog svjetskog rata, Osmansko Carstvo povuklo se sa područja Katara. Tadašnji katarski šeik ostao je ugrožen sa nekoliko strana. Kako bi zadržao vlast, obratio se Britancima koji su dominirali Arapskim zaljevom. Britanska imperija obavezala se na vojnu zaštitu Katarana, a zauzvrat je dobila kontrolu nad njihovom vanjskom politikom. Ukratko, Katar je postao britanski protektorat. Taj katarsko-britanski sporazum potpisan je 1916. godine, a time je Katar, ustvari, postao deveti arapski “pomireni emirat” - odnosno deveti emirat pod britanskom zaštitom. Sedam od devet tih emirata kasnije će oformiti Ujedinjene Arapske Emirate, osmi je bio Bahrein – a on se, baš kao i Katar – odlučio za naknadnu nezavisnost.

Priču o ovom katarsko-britanskom sporazumu, pomirenim emiratima i protektoratu morali smo ispričati jer se baš ona krije u simbolici nazubljenih vrhova sa katarske zastave. Tih vrhova ukupno je devet na zastavi, zbog toga što je Katar bio deveti emirat koji je stigao pod britansku zaštitu. A zašto se simbol postajanja tuđim protektoratom nalazi na zastavi nezavisne države? Pa, zato što su im Britanci i predložili dizajn. Godine 1932, britanska kraljevska mornarica shvatila je da Katar mora imati međunarodno priznatu zastavu s ciljem identifikacije brodova. Tako se simbol podsjećanja na katarsko-britanski sporazum našao na zastavi Katara, da bi stoljeće poslije došao i do grba katarskog nacionalnog tima u fudbalu. Sa obje strane lopte u njihovom grbu, nalazi se upravo po devet nazubljenih vrhova. Britanci su, doduše, htjeli da zastava bude crvena, no Katarani su insistirali na vlastitoj tradicionalnoj kestenjastoj boji, koja i danas dominira njihovom zastavom kao i fudbalskim obilježjima. Katarani će s ponosom isticati tradiciju koja kazuje da je poslanik Muhammed praznicima i petkom nosio kestenjaste haljine katarskog porijekla.

Nasuprot timovima sa gore opisanim znakovljem, u grupi B stajat će Bosna i Hercegovina. Na semaforu zastava proglašena od visokog predstavnika, na tribinama simbolji ljiljana koji se, baš, i ne sviđaju svima. Prekompleksno za razradu u ovom tekstu…